Administrativna podela Kraljevine Srbije

Administrativna podela Kraljevine Srbije je upravna (administrativno-teritorijalna) podela Kraljevine Srbije u razdoblju od 1882. do 1918. godine. Tadašnju trostepenu administrativnu podelu državnog područja Kraljevine Srbije činili su: okruzi, srezovi i opštine.

Podela Kraljevine Srbije na srezove, prema stanju iz 1900. godine

Okruzi i srezovi Kraljevine SrbijeUredi

 
Podela Kraljevine Srbije na okruge, prema stanju iz 1900. godine.

Kraljevina Srbija je 1882. nasledila dotadašnju administrativnu podelu Kneževine Srbije, a prve promene su učinjene već tokom 1884. godine, nakon usvajanja novih zakonskih rešenja.

Zakonom o administrativnoj podeli zemlje iz 1890. godine Kraljevina Srbija bila je podeljena na 15 okruga: Valjevski, Vranjski, Kragujevački, Krajinski, Kruševački, Moravski, Pirotski, Podrinski, Podunavski, Požarevački, Rudnički, Timočki, Toplički, Užički i Crnorečki.[1] Varoši Beograd i Niš dobili su status posebnih uprava.

Zakonom o izmenama administrativne podele Kraljevine Srbije iz 1896. Srbija je ponovo podeljena na 15 okruga, ali je ovaj zakon ukinuo administrativnu upravu varoši Nišu i umesto nje je predvideo formiranje Niškog okruga, a Crnorečki okrug je ukinut.

Zakonom od 24. januara 1900. Podunavski okrug je podeljen na Beogradski i Smederevski okrug. Nakon toga je zakonom od 10. aprila 1902. godine iz Rudničkog okruga izdvojen Čačanski okrug. Tako je za vreme popisa 1910. godine Kraljevina Srbija imala 17 okruga: Beogradski, Valjevski, Vranjski, Kragujevački, Krajinski, Kruševački, Moravski, Niški, Pirotski, Podrinski, Požarevački, Rudnički, Smederevski, Timočki, Toplički, Užički i Čačanski.

Novi krajevi (1912—1918)Uredi

Proterivanjem turske vojske i oslobađanjem delova teritorija, postavljana je nova srpska vlast. U tom procesu, prvo je izvršena teritorijalno-administartivna podela novih krajeva, koja je imala dve odvojene faze privremenu i konačnu.

Privremena administrativno-teritorijalna podela novih krajeva je postojala od kraja 1912. do sredine 1913. godine. Prvi srezovi i okruzi su obrazovani odmah nakon ulaska srpske vojske i prestanka vojnih operacija. Nosili su naziv „privremeni vojni okruzi i srezovi“, na čijem čelu su bili privremeni okružni i sreski načelnici. Obrazovani su sledeći okruzi: Novopazarski, Prištinski, Kumanovski, Skopljanski, Tetovski, Prizrenski, Debarski, Pomorski, Pljevaljski i Bitoljski.

Ministar unutrašnjih dela je 24. avgusta 1913. godine odlučio da se oslobođene oblasti podele na 11 okruga: Bitoljski, Debarski, Kavadarski, Novopazarski, Kumanovski, Pljevaljski, Prizrenski, Prištinski, Skopski, Tetovski i Štipski.

Nešto kasnije, 19. novembra 1913. godine, ministar unutrašnjih dela je doneo rešenje kojim je bio ukinut okrug Pljevaski, a novi Prijepoljski okrug je obrazovan u Prijepolju. Ovo je bila posledica ustupanja Pljevalja Crnoj Gori. Istim rešenjem ukinut je i okrug Debarski, a obrazovan nov, Ohridski okrug sa sedištem u Ohridu. Ministar je ovim rešenjem obrazovao još Zvečanski okrug sa sedištem u Kosovskoj Mitrovici.

Ministarstvo unutrašnjih dela je nekoliko puta menjalo nazive pojedinih okruga i srezova, sa ciljem da se obnove stari nazivi ili da se što više približe srpskoslovenskom, srednjovekovnom nazivu.[2]

Predviđeni okruzi su bili: Bitoljski, Bregalnički, Zvečanski, Kosovski, Kumanovski, Ohridski, Prizrenski, Prijepoljski, Raški, Skopski, Tetovski i Tikveški. Zakon nije usvojen do kraja Prvog svetskog rata, već je stupio na snagu tek regentovim ukazom 1919. godine, kada su ovi krajevi konačno izjednačeni u pravnom pogledu sa starim oblastima Kraljevine Srbije.[3]

Novih 11 okruga od 24. avgusta 1913. godine delilo se na 46 srezova.[4]

Vidi jošUredi

 
Okruzi Kraljevine Srbije nastavili su da postoje i u Kraljevini SHS, do 1922. godine

ReferenceUredi

  1. ^ Ljušić 2001, str. 34.
  2. ^ PRAVNI POLOŽAJ KRAJEVA PRISAJEDINjENIH SRBIJI POSLE BALKANSKIH RATOVA 1912- 1913, Vladimir D. Vučković
  3. ^ M. Jagodić, Uređenje oslobođenih oblasti Srbije 1912—1914: Pravni okvir, Istorijski institut SANU, Beograd 2010, 43.
  4. ^ Srpske novine, 27. avgusta 1913., strana 4

LiteraturaUredi