Gvajanska visoravan

Gvajanska visoravan (port. Planalto das Guianas, engl. Guiana Highlands, franc. Plateau des Guyanes, šp. Macizo Guayánico, hol. Hoogland van Guyana), (Gvajanska visija, Gvajanski plato ili Gvajanske planine) je visoravan koja se prostire u severnom i severoistočnom delu Južne Amerike. Zahvata prostor između 7° sgš na severu i ekvatora na jugu, do priatlantskih nizija na istoku i ljanosa na zapadu. Severna granica predstavljena je slivom reke Orinoko, a južna levim pritokama Amazona. Ukupna površina visije je oko 1,6 miliona kilometara kvadratnih i zahvata najveći deo države Venecuele, Gvajanu, Surinam i Francusku Gujanu, kao i krajnje severne delove Brazila i istok Kolumbije.

Gvajanska visoravan
Mt Roraima in Venezuela 001.JPG
Roraima, Venecuela
Geografske karakteristike
Ndm. visina3.014 m
Geologija
Starost stenaprekambrija
Vrsta planinegromadne

GeologijaUredi

Gvajanska visoravan je zaravnjen deo Gvajanskog štita, koja je građena od prekambrijskih i kambrijskih stenagnajs, kvarcit i škriljac. U zapadnom delu je osnova prekrivena slojem krednih peščara debljine oko 2.000 metara. Dalje na zapadu se nastavljaju kristalasta uzvišenja, koja su na istoku prekrivena vodama Atlantskog okeana. Visoravan je jako raščlanjena rasedima u kojima su se formirali rečni tokovi, tako da je ona poprimila obrise gromadnih planina. U ostalim delovima javljaju se mezozojski sedimenti koji se veoma erodirani usled vlažne klime ovih prostora.

GeografijaUredi

 
Topografska mapa Gvajanske visije

U reljefu Gvajanskih planina izdvajaju se tri celine. Istočna oblast obuhvata prostore istočno od reke Esekibo. Sedimentne akumulacije su u poptunosti erodirane pa je prekambrijska osnova ogoljena. Ovaj deo je nizak i veoma raščlanjena na brojne planinske masive. Najviša tačka je planina Vilhelmina visine 1.280 metara. Na severu je oblast zasutama akumulacija priatlantske nizije, a na jugu blago prelazi u basen Amazona.

Centralna oblast je najviša i najprostranija. Pruža se izmešu tokova reka Kaura na zapadu i Esekibo na istoku. Radijanim pokretima izdignut je severni deo platoa, a južni je blago spušten. Na severu se očuvala sedimentna serija krednih peščara i konglomerata, probijena magmatitima. Ova serija poznata je kao „roraima“, debljine do 600 metara. Prosečna visina obe oblasti je 1.000-1.500 metara, a ističu se planine Sera Pakarima, Sera Imeri i najviša od svih Roraima — 2.810 metara. Na jugu visoravni, na prostoru Brazila, uz granicu sa Venecuelom izdiže se Sera Neblina, sa vrhom Neblina (3.014 m), koja je ujedno najviša tačka Gvajanske visije i države Brazil. Plato je dobro raščlanjen klisurama i kanjonima, a u ovom delu se nalazi i najviši vodopad na svetu — Anđeoski vodopad na reci Čurun.

Zapadna oblast ima karakteristična obeležja ploče. Pruža se zapadno od reke Kaura. Prekambrijska osnova je prekrivena tercijarnim sedimentima, sa po nekim uzvišenjem od peščara. Krajnji zapadni delovi zasuti su akumulacijama sa Anda i blago se spuštaju ka basenu reke Orinoko. Reke su usekle duboke doline sve do kristalaste osnove. Najviša tačka je Sipapo 2.080 metara.

Vidi jošUredi

LiteraturaUredi

  • Vujadinović, S. (2009): Regionalna geografija Južne Amerike, Geografski fakultet, Beograd

Spoljašnje vezeUredi