Glasnost

Политика Совјетског Савеза 1980-их

Glasnost (rus. гла́сность; doslovno: otvorenost) je izraz kojim se opisuje politika društvenih reformi političkog sistema u Sovjetskom Savezu 1980-ih koje je pokrenuo tadašnji vođa KPSS Mihail Gorbačov s ciljem liberalizacije društvenog i političkog života, pre svega kroz uvođenje slobode govora, ukidanje cenzure, puštanje političkih zatvorenika te uvođenje slobodnih, tajnih i neposrednih izbora za sovjetske organe vlasti, koji su dotle bili pod čvrstom kontrolom Partije. Gorbačov je politiku glasnosti objavio nedugo nakon dolaska na vlast u proleće 1985. godine i nastojao je provoditi zajedno sa perestrojkom, odnosno skupom ekonomskih reformi kojim je u dotadašnju sovjetsku plansku privredu trebalo uvesti elemente slobodnog tržišta.

Obe inicijative su kao svoju svrhu imale modernizaciju Sovjetskog Saveza, koji je nakon decenija Brežnjevljeve stagnacije bio finansijski i materijalno iscrpljen te sve manje sposoban da se ravnopravno suprotstavi SAD i Zapadu u Hladnom ratu. Glasnost je svojim zaokretom u odnosno na raniju represivnu politiku takođe trebalo da izbije glavni propagandni argument iz ruku antisovjetskih krugova u inostranstvu. Gorbačov je na kratki rok u tome postigao svoj cilj, stekavši brojne simpatije u svetu koje će kulminisati Nobelovom nagradom za mir.

Glasnost je, međutim, na unutrašnjem planu imala kobne posledice po sovjetsku državu i režim, s obzirom da je nestankom dotadašnjih ograničenja došlo do eksplozije decenijama akumulisanog nezadovoljstva u skoro svim društvenim slojevima i grupama. To je postalo najvidljivije u pojedinim republikama Sovjetskog Saveza gde su novostvorene reforme najbolje iskoristili nacionalisti, pre svega u baltičkim republikama, Gruziji, Azerbejdžanu i, u manjoj meri, Ukrajini, kako bi došli na vlast i počeli tražiti nezavisnost. Taj koncept su, na kraju, počeli da prihvataju i antikomunisti i liberali u samoj Rusiji, te iskoristili neuspeli puč u avgustu 1991. godine da dođu na vlast i dovedu do nestanka Sovjetskog Saveza nekoliko meseci kasnije.

LiteraturaUredi