Dionisije Novaković

Dionisije Novaković (1705, Kninska Krajina [a]8. decembar. 1767, Sentandreja, kod Budimpešte) je bio budimski episkop, propovednik i crkveni pisac.

Dionisije Novaković
Datum rođenja1705.
Mesto rođenjaBoka kotorska
Datum smrti8. decembar 1767.(1767-12-08) (61/62 god.)
Mesto smrtiSentandreja
Habzburška monarhija

BiografijaUredi

Dalmatinac[1] Novaković bio je postriženik i jerođakon manastira Savine. Iz manastira se kao jerođakon uputio 1725. godine u Kijev, gde je završio gimnaziju i Duhovnu akademiju.[2] Bio je jedan od prvih Srba koji su završili Kijevsku Duhovnu akademiju. Na povratku iz Rusije gde je proveo čak deset godina[3] 1737. godine došao je u Novi Sad, i uskoro postao profesor filozofije i bogoslovije u duhovnoj akademiji, koju je u to vreme (1739) osnovao u Novom Sadu bački vladika Visarion Pavlović. Novaković je svoju pristupnu besedu u školi koja se nalazila u Petrovaradinu posvetio prazniku Začeće Presvete Bogorodice.

Jeromonah Dionizije je postao prefekt[4] škole koja se zvanično zvala "Varadinska, Visariono-Pavlovićeva kolegija". Bio je u to vreme nadaleko poznat po učenosti i slatkih svojih propovedi. Kao profesor duhovne akademije u Novom Sadu, Novaković je bio neobično revan i savestan radnik, te je nastojao da svome narodu omili nauku i dokaže njezinu važnost za progres čovečanstva. U tom smislu sastavljeno je i jedno njegovo predavanje od 8/9. 1744. godine O pohvalah i polzje nauk svobodnih. Osim toga ostalo je nekoliko Novakovićevih dela, filozofsko-etičkog, dogmatskog, polemičkog i liturgičkog sadržaja, u rukopisima patrijaraške biblioteke manastira Grgetega i Orahovice. Za predavane predmete napisao je ručne knjižice od kojih je jedna (iz 1741) i štampana, ali dve decenije docnije. Reč je o delu "Epitom ili kratkaja skazanija svjašćanago hrama...", koje objavljeno 1768. godine u Veneciji. Jedan od naslova priručnika na koji skreće pažnju Šafarik je napisan 1744. godine bio je "Katihizis ili Nauka Hristijanska". Ostao je Dionisije u Novom Sadu do 1746. godine, kada je otišao u Budim.

Neko vreme bio je i propovednik u Hrvatskoj i u Budimu. Dionizije je u Budimu bio duhovnik i učitelj nekoliko godina.[5] Srbi iz Budima su se zbog Novakovića zamerili sa svojim episkopom, što je dovelo čak do za izvesno vreme zatvaranja budimske crkve. Ali Budimci - poslanici iz Budima i Sentandreje su ga toliko rado imali, da su arhijerejski sinod gotovo prisilili da im da Novakovića za episkopa.

Za episkopa Budimske eparhije je posvećen 1748. godine. Carskim ukazom a bez znanja i "privoljenja" karlovačkog mitropolita i Sinoda, postavljen je istovremeno i za episkopskog vikara u Erdelju.[6] Godine 1761. godine dobio je na upravu i Transilvansku eparhiju, stekavši znatne zasluge za odbranu pravoslavlja među transilvanskim Rumunima. Dionisije je odlazio u Erdelj, a poslednje njegovo bavljenje desilo se i jesen 1767. godine. Bilo je to nadomak smrti koja ga je snašla po povratku 8. decembra 1767. godine u Sentandreji.

Izvod iz bibliografijeUredi

Važniji radovi:

  • Istorija naturalnaja filosofov, u pitanjima i odgovorima,
  • O purgatoriji rimskoj, sije jest o ognju čistitelnomu,
  • Osnovatelnoje pokazanije o ravnostjeh meždu vostočnoj i zapadneju cerkoviju,
  • Sočinenije o proishoždeniji Sv. Duha,
  • Privjetstvovanija različnaja vdni roždestva Hristova,
  • Propedija blagočestija i dolžnostej hristijanskih.

Njegov Epitom ili kratkaja skazanija svjaščenago hrama, riz jego itd, koji je napisao 1741, štampan je u tri maha posle njegove smrti (1768, 1783. i 1805).

ReferenceUredi

  1. ^ "Sentandrejski zbornik", Beograd 1/1987.
  2. ^ "Istočnik", Sarajevo 15. septembar 1909.
  3. ^ Laza Čurčić: "Kazivanja o Biblioteci Matice srpske", Novi Sad 1996.
  4. ^ "Prosvetni glasnik", Beograd 15. oktobar 1886.
  5. ^ "Glasnik Društva srpske slovesnosti", Beograd 1875.
  6. ^ "Srpski sion", Sremski Karlovci 31. januar 1906.

NapomeneUredi

  1. ^ O mestu rođenja Dionisija Novakovića postoje različiti podaci. Izvesno je da rođen u svešteničkoj porodici početkom XVIII veka, 1705. ili 1706. godine. Kao moguća mesta njegovog rođenja navode se Boka kotorska ili okolina Knina, mada više autora govori u korist dalmatinskog porekla

LiteraturaUredi

  • [1],Spisi o istoriji pravoslavne crkve u dalmatinsko istrijskuom vladičanstvu
  • Narodna enciklopedija (1927. g.), članak R. Grujić, profesor Univerziteta Skoplje.
  • Vukašinović, mr Vladimir (2006). „Dionisije Novaković, episkop Budimski - Biografija”. Srpsko-dalmatinski magazin (na jeziku: (jezik: srpski)). Zagreb: Prosvjeta. str. 147—160. ISSN 1846-3436.  Nepoznati parametar |coauthors= ignorisan [|author= se preporučuje] (pomoć)