Diofizitizam

Diofizitizam ili diofizitstvo (grčki: δυοφυσιτισμός, od δυο (dyo), što znači "dva" i φύσις (physis), što znači "priroda") je hristološki pojam koji označava učenje o postojanju dve prirode u Hristu, od kojih je jedna božanska, a druga ljudska, odnosno čovečanska. Diofizitsku hristologiju, koja je u svom pravovernom obliku ozvaničena i utvrđena na vaseljenskim saborima, zastupaju: Pravoslavna crkva, Rimokatolička crkva, Anglikanska crkva, Starokatolička crkva, kao i neke druge hrišćanske zajednice. Nasuprot tome, diofizitizam je bio oštro napadan i osuđivan od strane monofizita (i miafizita), tako da ga ne prihavaju ni današnje miafizitske orijentalne crkve.[1]

Sveti Atanasije Aleksandrijski i sveti Kirilo Aleksandrijski (predstava iz Vasilijevog minologiona)

Osnovni oblici ovog pojma (diofizitizam,[2] ili diofizitstvo), koji su grčkog porekla, po pravilu se upotrebljavaju internacionalno, ali se ponekad i prevode, te su tako na raznim jezicima nastali odgovarajući pojmovi koji su skovani prema izvornom grčkom obliku. Po tom osnovu, diofizitstvo se u srpskom bogoslovlju označava i kao "dvoprirodnost" što predstavlja doslovan srpski prevod izvornog grčkog pojma.[3] Takođe, u ređoj upotrebi su i varijntni oblici "difizitizam" i "bifizitizam" koji imaju istovetno značenje.[4]

IstorijaUredi

Pitanje o odnosu između božanske i čovečanske prirode Isusa Hrista rano je zaokupilo pažnju crkvenih otaca i hrišćanskih teologa. Usled različitih pogleda na pomenuto pitanje, među hrišćanima je dolazilo do povremenih rasprava i podela, a potom i do otvorenog sukoba. Pored pravovernog diofizitizma, pojavila su se i neka druga, sporna učenja o odnosu između Hristovih priroda i njegove ipostasi, odnosno ličnosti (gr. πρόσωπον). Nasuprot pravovernim diofizitima, koji su učili da dve prirode u Hristu postoje pod okriljem jedne ipostasi, odnosno jedne ličnosti, pojedini radikalni diofiziti su otišli korak dalje, tvrdeći da Hristos ima ne samo dve prirode, već i dve ipostasi, odnosno dve ličnosti.[5]

Takve stavove zastupali su pojedini predstavnici antiohijske bogoslovske tradicije, a najveću smutnju izazvala su sporna učenja carigradskog patrijarha Nestorija, koji je 431. godine bio svrgnut.[6] Sporna učenja o dve ipostasi (dioipostatizam) i dve ličnosti (dioprosopizam) odbačena su i osuđena na vaseljenskim saborima 431. i 451. godine, a diofizitsko učenje o postojanju dvaju priroda u okviru jedne Hristove ipostasi, odnosno ličnosti precizno je formulisano i ozvaničeno.

Pravoverno diofizitsko učenje, koje je ozvaničeno na vaseljenskim saborima, nije bilo prihvaćeno od svih strana, kako od pojedinih radikalnih predstavnika antiohijske bogoslovske tradicije koji su našli utočište među istočnim hrišćanima u tadašnjoj Persiji (v. nestorijanstvo), tako i od zastupnika sasvim suprotnog, monofizitskog učenja, što je nakon Četvrtog vaseljenskog sabora u Halkidonu (451) dovelo do istupanja monofizita (i miafizita) iz crkvene zajednice i stvaranja njihovih posebnih, od vaseljesnkog Pravoslavlja odeljenih crkava.[6]

Velike zasluge za rešavanje pitanja o odnosu između Hristovih priroda stekao je sveti Kirilo Aleksandrijski.[7] Međutim, neke od Kirilovih hristoloških formulacija različito su tumačene od strane njegovih sledbenika, koji su se nedugo po njegovoj smrti podelili na diofizite i monofizite. Iako je monofizitska struja odnela prividnu prevagu na saboru u Efezu (449), diofizitizam je ipak izvojevao ključnu pobedu na Četvrtom vaseljenskom saboru u Halkidonu (451).[6] Tada je usvojen i čuveni "Halkidonski Oros" odnosno ispovedanje vere, zasnovano na diofiztskom poimanju Hristovih priroda.[6] Halkidonski diofizitizam je kasnije poslužio kao osnova za dodatno formulisanje dioenergizma (učenje o dva dejstva) i diotelitizma (učenje o dve volje), nasuprot monoenergizmu i monotelitizmu.

Vidi jošUredi

ReferenceUredi

LiteraturaUredi