Donatelo

Donatelo (ital. Donatello, пуно име Donato di Niccolò di Betto Bardi; Firenca, oko 1386Firenca, 13. decembar 1466) je bio italijanski majstor vajarstva u mermeru i bronzi. Pored Mikelanđela smatran je jednim od najvećih vajara italijanske renesanse.[1]

Donatelo
Uffizi Donatello.jpg
Datum rođenjaoko 1386.
Mesto rođenjaFirenca
Datum smrti13. decembar 1466.(1466-12-13) (79/80 god.)
Mesto smrtiFirenca
Pravac/tradicijaUmjetnost rane renesanse; Firentinska umjetnička tradicija
Najvažnija dela

Dosta toga je poznato o Donatelovoom stvaralaštvu, ali vrlo malo o njegovoj ličnosti i karakteru. Mecene s kojima je radio, smatrali su ekstravagantnim njegove zahtjeve za umjetničkom slobodom u vremenima u kojima je odnos između mecene i umjetnika bio određen prilično striktnim pravilima. Bio je naklonjen idejama humanizma i odličan poznavalac antičke grčke i rimske umjetnosti. Inspirisao se njenim istaknutim primjerima, koje je transformisao na svoj način.[1]

BiografijaUredi

Donatelo (diminutiv od Donato) je bio sin Nikola di Beta Bardija, firentinskog prerađivača vune. Nije poznato kako se mladi Donatelo zainteresovao za vajarstvo, ali po nekim izvorima učio je vajarske tehnike od vajara koji su radili na katedrali u Firenci, oko 1400. godine.[1] Negdje između 1404. i 1407. godine, postao je član radionice Lorenca Gibertija, koji je 1402. godine pobijedio na konkursu za dekoraciju vrata firentinske krstionice.[1] Donatelovo rano djelo, mermerna statua Davida, ukazuje na uticaj Gibertija, koji je bio glavni eksponent internacionalne gotike, stila gracioznih i blago zakrivljenih linija pod uticajem sjevernoevropske umjetnosti. Statua Davida je bila predviđena za katedralu, ali je premještena u gradsku dvoranu, palatu Vekio 1416. godine, gdje je važila kao patriotski simbol, da bi u već u ranom 16. vijeku bila zasjenjena Mikelanđelovom verzijom Davida, iste namjene.[1] U druga značajna Donatelova rana djela spada impresivna mermerna statua Sv. Jovana Krstitelja u sjedećem položaju, predviđena za fasadu firentinkse katedrale, i Raspeće u drvetu za baziliku svetog Krsta.

StvaralaštvoUredi

Sv. Marko i Sv. ĐorđeUredi

 
Niša sa Sv. Đorđem (bronzana kopija). Oko 1415–17. god. Visina 208 cm. Crkva Or San Mikele, Firenca

U punoj stvaralačkoj žestini Donatelo se prvi put pojavio sa dvije mermerne statue, Sv. Marka i Sv. Đorđa (obe završene oko 1415–17. godine)[1], za niše na spoljašnjim zidovima crkve Orsanmikele – crkve firentinskih udruženja zanatlija. Originalna statua Sv. Đorđa je sada u Narodnom muzeju Bargelo a u niši je jedna kasnija bronzana kopija.[1] Ovde, po prvi put od klasične antike i upadljivo suprotno s primjerima iz srednjovekovne umjetnosti, ljudsko tijelo poprima izgled jednog samopokretnog i funkcionalnog organizma, a njegov karakter se pokazuje s vjerom u sopstvenu vrijednost ličnosti.

Sv. Marko, mada stoji u niši mogao bi vrlo lako da se oslobodi svog okvira i zauzme bilo koje drugo mjesto kao slobodna statua. Moglo bi se reći da je to prva statua poslije antike koja je sposobna da stoji sama za sebe i koja je u punom smislu riječi osvojila klasični kontrapost (od ital. contrapposto, protivteža ili slobodan stojeći stav s osloncem na jednu nogu).[1] Ovdje Donatelo tretira ljudsko tijelo kao jedan artikulisan sklop, sposoban za pokretanje, dok je odjeća (draperija) odvojen i drugorazedni element, određen oblicima koji su pod njim a ne obrnuto što je bio slučaj u mnogim srednjovjekovnim djelima.[1]

Sv. Đorđe, iako nosi oklop, njegovo tijelo i udovi sveca-ratnika nisu ukočeni, već elastično izvajani.[1] Stav je sa težištem na naprijed isturenu nogu ukazujući na spremnost za borbu. U desnoj ruci je prvobitno držao koplje ili mač.[1] Uzdržanost energije njegovog tijela se ogleda i u očima koje kao da prate neprijatelja. Ispod njegove niše nalazi se reljefna ploča koja prikazuje herojev najveći podvig, ubijanje aždaje.

Bronzani DavidUredi

 
David, oko 1430-32. Bronza, visina 158. cm. Narodni muzej u Firenci

Donatelov bronzani David je jedno revolucionarano djelo ranorenesansnog vajarstva, prva naga slobodnostojeća statua u prirodnoj veličini od antičkog doba.[1] U srednjem vijeku bi sigurno bio osuđen kao predstava paganskog idola, mada ni Donatelovim savremnicima nije bio sasvim po volji. Niz godina je ostao usamljen, jedino djelo te vrste. Zašto je umjetnik odabrao ovaj oblik da prikaže mladog heroja malo je zagonetno, tim prije što David nosi prilično ukrašene vojničke čizme i šešir. I pošto je David, u izvjesnom smislu tek djelimično odjeven, manje smo skloni da pitamo šta je sa ostalim djelovima odjeće a više zašto uopšte ima na sebi i to što ima. Nagota je očigledno njegovo prirodno stanje, mada na klasičnu statuu liči samo po uravnoteženom kontrapostu. Donatelo je odabrao za model poluodraslog dječaka, a ne mladića kao što su grčke atlete, tako da je sklop kostura ovdje manje obavijen nabreklim mišićima, a nije ni raščlanjen po uzoru na klasični kanon. I pored toga, figura nosi snažan pečat klasike koji svakako ne leži u anatomskom savršenstvu već u licu statue koje je lišeno bilo kakvog izraza emocije.[1]

ReferenceUredi

  1. ^ a b v g d đ e ž z i j k l Janson 1975, str. 306-313.

LiteraturaUredi

  • H.W. Janson, The Sculpture of Donatello, 2 vol., (1957), available also in a 1-vol. ed. with fewer illustrations (1963, preštampano 1979), kritički katalog sa obiljem dokumenata, izvora, i naučne literature do 1955. godine
  • Janson, H. W. (1975). „Renesansa, 2. Rana renesansa u Italiji”. Istorija umetnosti – Pregled razvoja likovnih umetnosti od praistorije do danas (Umetnost). Beograd, Jugoslavija: Prosveta. 
  • Bonnie A. Bennett and David G. Wilkins, Donatello (1984),
  • John Pope-Hennessy, Italian Renaissance Sculpture, 3rd ed. (1985)
  • Charles Seymour, Sculpture in Italy: 1400 to 1500 (1966),

Spoljašnje vezeUredi