Zgrada bivšeg zatvora specijalne policije u Nišu

објекат и непокретно културно добро у Нишавском управном округу, Србија

Zatvor specijalne policije oformljen tokom nemačke okupacije Niša u kući jevrejskog trgovca Danila Mevoraha, u ulici Oktobarske revolucije 13. To je prostrana parterna kuća sa više soba u kojima je živela porodica pred rat umrlog starog Danila Mavoraha, supruga Marija, rođena Isaković i njena četiri sina.

Zgrada bivšeg zatvora specijalne policije u Nišu
Opšte informacije
MestoNiš
OpštinaMedijana
Država Srbija
Vreme nastanka1900.
Tip kulturnog dobraSpomenik kulture
VlasnikGrad Niš
Nadležna ustanova za zaštituZavod za zaštitu spomenika kulture

Arhitektura uredi

Kyća Mevoraha je podignuta na početku HH veka,1900. godine. Građena je u stilu akademizma sa, u malteru, naglašenim fasadnim stubovima, sa trouglastim i polukružnim natprozornicima i kružnim i kvadratnim medaljonima sa biljnim i geometrijskim šarama u potkrovlju.

Zgrada kroz vreme uredi

Nemci su 1942. godine sve članove porodice Mevorah, njih 15, streljali, deset u nemačkim logorima i pet na Bubnju kod Niša. Streljana je na Bubnju i 61-godišnja Marija sa 14 članova porodice Isaković. Uklonivši sve ukućane, Nemci su kuću u ulici Oktobarske revolucije 13 dali na korišćenje odeljenju Specijalne policije iz Beograda, koje je do nroleća 1942. godine bilo smešteno u zgradi Uprave policije u Dušanovoj 52. Dobivši ovu kyćy, Specijalna policija je izvršila izvesne prepravke, načinivši od soba kancelarije u ćelije, a od velikog podrumskog prostora — zatvor. Bio je to istražni zatvor u kojem je, od 1942. do 1944. godine, neprekidno bilo po nekoliko desetina komunista, skojevaca i simpatizera NOR-a. Oni su ovde ispitivani, mučeni, odvođeni u logor na Crvenom krstu, pa i na streljanje. Najveći broj zatvorenika bacan je u podrumske prostorije ovoga zatvora posle februarskog bekstva iz koncentracionog logora na Crvenom krstu 1942. godine i tokom poznate Aćimovićeve potere komunista i boraca NOR-a iste godine od marta do juna. Tada je Specijalna policija, na čelu sa šefom Mirkom Živanovićem, hapsila sve napredne Nišlije, a posebno omladince. Čitave 1942. pa i 1943. godine, sve prostorije zatvora bile su prepune. Naredne, 1944. godine, broj zatvorenika je stalno opadao.[1]

„Teži politički krivci" iz zatvora na terenu dovođeni su u zatvore u Nišu, među kojima su bili najpoznatiji nemački koncentracioni logor na Crvenom krstu sa drugim manjim, prolaznim nemačkim zatvorima, bugarski zatvor u podrumima zgrade armije na današnjem Trgu JNA i zatvori Specijalne policije u Kaznenom zavodu, Dušanovoj ulici i u ulici Knjeginje Ljubice pored Nišave.[2]http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/drustvo/aktuelno.290.html:243088-Dvanaest-zatvora-za-Nislije

Zgrada danas uredi

Posle oslobođenja kuća je ponovo korišćena kao stambeni objekat.

Spomenik kulture uredi

Zbog svojih istorijskih i arhitektonskih vrednosti, ova kuća je stavljena pod zaštitu zakona 1988. godine.

Reference uredi

  1. ^ B. Andrejević, Spomenici Niša, Prosveta Niš, Niš, drugo izdanje 2001., str 275
  2. ^ Kvislinski Zatvori - LOGOR CRVENI KRST

Spoljašnje veze uredi