Marin Držić

хрватски писац

Marin Držić (Dubrovnik, 1508Venecija, 2. maj 1567) bio je dramaturg, pisac i pesnik iz Dubrovačke republike.

Marin Držić
Marin Držić - monument in Dubrovnik.jpg
Spomenik Marinu Držiću u Dubrovniku
Datum rođenja1508
Mesto rođenjaSt. Blaise - National Flag of the Ragusan Republic.png Dubrovnik, Dubrovačka republika
Datum smrti2. maj 1567.(1567-05-02) (58/59 god.)
Mesto smrtiVenecija,  Mletačka republika
Najvažnija dela

BiografijaUredi

 
Korice trećeg izdanja knjige Tirena

Potiče iz dubrovačke plemićke porodice Držić, koja je do tada već dala književnika Džora Držića. Ta porodica se u 12. veku preselila iz Kotora. Džorov sinovac Marin Držić je isto pripadao srpskoj književnosti i izučavao se u 6. razredu u okviru lektire za gimnazije u Kraljevini Srbiji.[1]

Rođen je u Dubrovniku od roditelja Marina Nikolina i Anule (rodom iz Kutrilja). Marin je imao još četiri brata i dve sestre, a ime je dobio po dedi po majci. Nekad bitna i bogata porodica je u njegovo vreme bila siromašna, da su je smatrali "pučkom".[2] Školovao se prvo u Dubrovniku, a jedan od učitelja bio mu je pesnik Ilija Crijević. Kao stasao mladić postao je 1526. godine "rektor" polovine katoličke crkve Sv. Marije. Stanovao je u kiriji u zgradi ženskog Benediktanskog samostana. Živeo je u velikoj oskudici (1536), za razliku od braće, dvojice trgovaca i Vlaha slikara. Znao je više jezika i svirao više instrumenata pa je bio prinuđen da se prihvati bilo kakvog posla.

Godine 1538. Veće umoljenih dubrovačke republike ga je izabralo za orguljaša stolne crkve Sv. Marije. Kao dramski pisac formirao se za vreme petogodišnjih studija u Toskani, u gradu Sijeni, kamo je otišao u tridesetoj godini života, posle materijalnog sloma svoje porodice. Učio se u Italiji, gde je otišao iste godine uz finansijsku pomoć republike, sa stipendijom od 30 dukata. Tokom studija književnosti ga 1541. godine opštinsko veće Sijene bira za vicerektora Univerziteta. Bio je uporedo i rektor "Kuće mudrosti"; radio sve - i posao rektora, jer ovaj nije tada biran. Policija ga je isleđivala već 1542. godine, zbog igranja u jednoj kućnoj pozorišnoj predstavi. Nastupao je kao protagonist u ulozi ljubavnika, tokom izvođenja u jednoj vili, ali nije bio kažnjen, zbog svog visokog društvenog položaja u tom gradu. Sa vremenom su njegovi nesporazumu sa ljudima rasli jer je bio svadljiv po naravi. Iako je napustio Sijenu 1543. godine, vratio se u Dubrovnik tek 1545. godine. U rodni grad vratio se bez diplome, bez zvanja, ali obogaćen životnim i književnim iskustvima kakva je u to vreme mogla pružiti samo kosmopolitska sredina renesansne Italije. U Dubrovniku je stupio u službu izvesnog problematičnog austrijskog grofa Kristofa Rogendorfa, i kao njegov pratilac boravio u Beču i na putu za Carigrad imao prilike da upozna Srbiju i Bugarsku.

Od 1550. godine on je katolički sveštenik u rodnom gradu.[3] Uporedo obavlja više dužnosti, jer nije imao mira, težeći ka promenama i putovanjima. Avanturističkog duha često od 1562. godine boravi u Italiji, naročito u Veneciji i Firenci. Umro je 1567. godine i sahranjen u Veneciji, u bazilici Sv. Ivana i Pavla.

PozornicaUredi

Izvedena je 1548. godine predstava komedija "Pomet" na trgu pred dvorom. A sledeće 1549. godine na istom mesu se izvodi pastirska igra "Tirena". Savremenici i građani Dubrovnika ga napadaju tvrdeći da je reč o plagijatu.[4]

Pesnik je imao nadimak "Vidra", kao drugi nadimak je bio "nadgrobnica" a odnosi se na njegov pokoj.[5] U mladosti je pisao ljubavne pesme koje se ni po čemu ne izdvajaju iznad tadašnjeg proseka pisanja petrarkističke lirike u Dubrovniku.

Njegovo dramsko delo sastoji se od ukupno jedanaest poznatih komada, od kojih su neki izgubljeni a neki sačuvani nepotpuni. Svi su nastali za desetak godina, između četrdesete i pedesete godine autorova života. U pastirskim igrama idilično i romanitično prepliću se s realističkim i komičnim, u svet kostimiranih pastira i vila upadaju seljaci iz duborovačke okoline (Tirena) ili smešne ličnosti iz grada (Plakir i vila). Držićev osnovni domen je komedija. Ova dinamična vrsta, najoriginalnija u čitavoj dubrovačkoj književnosti i najbliža stvarnom životu, našla je u njemu svog velikog majstora, koji po svojim stvarnim dometima može da stane u prvi red evropskih komediografa svog doba. Proizišao je iz eruditske ili plautovske komedije.

U komediji Skup dao je dubrovačku verziju Plautove komedije o tvrdici, koju su obrađivali i drugi pisci, između ostalih i Molijer i naš Sterija. Komedija Mande donosi obradu novele o nevernoj ženi iz Bokačova Dekamerona, prenesenu u ambijent grada suparnika Kotora. Kratka farsa Novela od Stanca, pisana u stihu za razliku od drugih komedija koje su sve u prozi, dovodi u Dubrovnik, za vreme jedne karnevalske noći, jednog tipičnog prostaka, „Vlaha“ iz unutrašnjosti, seljaka „s rijeke Pive“, i čini ga predmetom obesne šale dubrovačkih mladića i tobožnjih vila.

U velikoj komediji Dundo Maroje, njegovom najboljem delu, prikazani su, kako pisac kaže, „našijenci u Rimu“. „Našijeci“ su najpre Dubrovčani, stari trgovac Dundo Maroje koji juri rasipnog sina Mara, Marova ostavljena verenica Pera, zatim naši ljudi iz drugih krajeva, Tripče Kotoranin, Pavo Novobrđanin i njegov sin Grubiša, Gulisav Hrvat i dr. Predstava "Dundo Maroje" izvedena je 1550. godine.

Tipičan proizvod renesansnog duha i razigranog mediteranskog smeha, Dundo Maroje prevladao je karakteristična ograničenja poetike svog žanra i u mnoštvu šarolikih epizoda i likova, među kojima su najživlji likovi sluga, nenadmašni dovitljivac i spadalo Pomet, spiritus movens komičnog zapleta, njemu posve ravnopravna u svim đavolijama sluškinja Petrunjela, nezasiti Bokčilo i dr, postigao raskošnu punoću u slikanju života i visoke domete u umetnosti komediografije, po kojima se može meriti s najvećim delima renesansne književnosti u Evropi.

DelaUredi

 
Kopija Hekube iz 1559.
  • Pomet (1548)
  • Tirena (1549)
  • Novela od Stanca (1550)
  • Venere i Adon (1551)
  • Tirena (drugo izvođenje 1551)
  • Dundo Maroje (1551)
  • Pjerin (1552)
  • Džuho Krpeta (1553)
  • Skup (1555?)
  • Plakir (1556)
  • Hekuba (1559)
  • Mande
  • Arkulin

Vidi jošUredi

ReferenceUredi

  1. ^ "Prosvetni glasnik", Beograd 1902.
  2. ^ https://opusteno.rs/biografije-poznatih-f151/biografija-pisac-marin-drzic-t23730.html,
  3. ^ https://www.biografija.org/knjizevnost/marin-drzic/
  4. ^ "Bitef 36", Beograd 2002.
  5. ^ "Srđ", Dubrovnik 28. februara 1905.

Spoljašnje vezeUredi