Monarhija u Kanadi

Kanada je ustavna i parlamentarna monarhija s kraljicom Elizabetom II kao svojim monarhom od 6. februara 1952. godine. Član je Komonvelta.

Kraljica je de jure šef države i njene dužnosti su uglavnom ceremonijalne. Kraljica, koja je i monarh Ujedinjenog Kraljevstva, ne vrši svoje dužnosti neposredno nego je u zemlji zastupa generalni guverner Kanade. Kanadski prestolonasljednik je Čarls, princ od Velsa.

TitulaUredi

U Kanadi, kraljičina zvanična titula je na engleskom i francuskom jeziku:

  • engleski: „Elizabeth the Second, by the Grace of God of the United Kingdom, Canada and Her other Realms and Territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith“
  • francuski: „Elizabeth Deux, par la grâce de Dieu Reine du Royaume-Uni, du Canada et de ses autres royaumes et territoires, Chef du Commonwealth, Défenseur de la Foi“
  • prevod: „Elizabeta Druga, Božjom milošću kraljica Ujedinjenog Kraljevstva, Kanade i njenih drugih posjeda i teritorija, vođa Komonvelta, branilac vjere“.

U praksi, kraljica Elizabeta II se jednostavno oslovljava kao „kraljica“ ili „kraljica Kanade“.

Bez obzira što kanadska titula kraljice uključuje riječi „branilac vjere“, ni kraljica niti njen generalni guverner Kanade nemaju nikakvu vjersku ulogu u Kanadi.

Ustavni sistemUredi

Kanadski ustav se sastoji iz mnogobrojnih statuta i konvencija koje proističu iz britanskog i kanadskog prava. One propisuju parlamentarni sistem vladavine u Kanadi i regulišu njen odnos s drugim monarhijama Komonvelta.

Sve državne nadležnosti pripadaju monarhu, koga na federalnom nivou zastupa generalni guverner Kanade. Njega imenuje monarh na predlog premijera Kanade. Na provincijskom nivou, zastupnici i namjesnici monarha su lajtnant guverneri. Njih postavlja generalni guverner Kanade na predlog premijera Kanade, stavljenog u saglasnost sa provincijskim premijerom.

Sve institucije kanadske vlasti djeluju u ime monarha. Današnji ustavni sistem i ustavni položaj monarha se može samo izmijeniti sa saglasnošću Senata i Doma komuna, ali i takođe svih parlamentarnih domova u provincijama.

NadležnostiUredi

Uloga monarha, kao i generalnog guvernera, ustanovljena je ustavnim aktima i konvencijama. Faktički, kraljica se nalazi u centru ustavne strukture.

Nadležnosti koje pripadaju monarhu su poznate pod nazivom kraljevski prerogativi. Oni se odnose na zaključivanje međunarodnih ugovora, imenovanje ambasadora, proglašenja ratnog stanja itd. Radi korišćenja ovih prerogativa, nije potrebna saglasnost Parlamenta, dok sa druge strane, za sve akte koje usvoji Parlament, a koji se tiču položaja i uloge monarha, potrebna je monarhova saglasnost. Bez obzira na dosta široka ovlašćenja monarha, ona su ipak uveliko sužena. Na primjer, monarh nema pravo da uspostavlja ili da skuplja poreze, to se može vršiti samo zakonom.

Korišćenje kraljevskih prerogativa je čisto formalne prirode, budući da ih monarh ili generalni guverner Kanade najčešće koristi samo na predlog premijera Kanade. Iako premijera postavlja kraljevska vlast, odnosno generalni guverner Kanade, to je formalnost budući da se premijer bira iz reda parlamentarne većine u Domu komuna. Obično je to vođa partije koja je pobijedila na parlamentarnim izborima.

Kraljevska vlast postavlja i druge funkcionere i službenike, po predlogu premijera. Ta postavljenja uključuju lajtnant guvernere, članove Tajnog savjeta za Kanadu, senatore, predsjednika Senata, sudije Vrhovnog suda itd. Prema Ustavnom aktu iz 1867, sva postavljenja formalno vrši generalni guverner Kanade. Monarh ima i druga prava, npr. u domenu međunarodnih ugovora, spoljne politike, rata i mira, vrhovnog komandovanja oružanim snagama itd. Generalni guverner Kanade, u ime monarha, akredituje sve kanadske ambasadore i prima diplomate stranih zemalja.

Svi kanadski pasoši izdaju se u ime Njenog veličanstva kraljice. U Kanadi, svi značajni društveni anketni odbori se nazivaju „kraljevskim komisijama“. One se formiraju od strane Kabineta, s kraljevskom sankcijom.

Monarh je formalno jedan od tri činioca Parlamenta, druga dva su Senat i Dom komuna. Samo monarh ili generalni guverner Kanade imaju pravo da raspuste Parlament, što dovodi do novih opštih izbora. Novo zasjedanje otpočinje otvaranjem Parlamenta, u toku kojeg monarh ili generalni guverner Kanade čitaju prestonu besjedu u sali Senata.

Kraljevska sankcijaUredi

Svi kanadski zakoni se potvrđuju i potpisuju od strane monarha ili njegovog zastupnika. Zbog toga, tekst svakog federalnog zakona počinje s riječima: „Njeno veličanstvo po odluci i sa odobrenjem Senata i Doma komuna Kanade donosi...“ Potpis monarha ili njenog zastupnika, federalnog ili provincijskog, naziva se kraljevska sankcija (engl. Royal Assent).

Kraljevska sankcija je neophodna kako bi zakon stupio na snagu, i obično, na federalni zakon svoj potpis stavlja generalni guverner Kanade, a na provincijski zakon — lajtnant guverner. Na svaki zakon se takođe stavlja Veliki pečat Kanade ili pečat odgovarajuće provincije. Generalni guverner Kanade može odlučiti da ne potpiše zakon nego da ga proslijedi na potpis monarhu, kako bi on lično odlučivao o njemu. Lajtnant guverneri takođe mogu koristiti ovaj metod, kako bi neke zakone proslijedili generalnom guverneru, ili ako on želi, da ih šalje dalje monarhu. Monarh ima pravo da odbije zakon, ali samo na određeni rok propisan kanadskim ustavom.

Monarh se smatra za „izvor pravde“ i formalno je odgovoran za vladavinu prava. Ali, monarh se nikada ne miješa u pravne poslove. Na taj način, pravda se izvršava u njegovo ime. Običajno pravo nalaže da „monarh ne može ništa pogrešno uraditi“ i zbog toga monarh se ne može goniti od svojih sopstvenih sudova za krivična djela. To se naziva imunitetom suverena (engl. Sovereign immunity). Građanski postupci protiv vlasti su dozvoljeni, ali nikada se monarh ne može tužiti privatno. Kada se radi o međunarodnim sudskim postupcima, u skladu sa principima ustanovljenim međunarodnim pravom, kraljica Kanade se nikada ne može nalaziti u stranim sudovima bez svoga pristanka.

Jedna od najznačajnih prerogativa koje uživa monarh je kraljevsko pomilovanje. Monarh može svakom licu oprostiti dosuđenu kaznu, koja je izrečena na osnovu kanadskog krivičnog i građanskog zakonika.

Vidi jošUredi

Spoljašnje vezeUredi