Obalska artiljerija

Obalska artiljerija (engl. coast artillery) je vrsta artiljerije namenjena za dejstvo po neprijateljskim i sadejstvo sa vlastitim pomorskim snagama u obalskom području, za vatrena dejstva i podršku u protivdesantnoj odbrani, i za dejstva po neprijateljskim i podršku vlastitih snaga na obali.[1]

Naoružana je oruđima za gađanje brodova, ima jedinice za izviđanje, osmatranje, osvetljavanje i vezu, neophodne za komandovanje i dejstvo. Obalska artiljerija ima i delove protivavionske i zemaljske artiljerije, zaprečna sredstva u vazduhu i na moru, kao plovne jedinice i druga sredstva za dopunu dejstava i zaštitu glavnog naoružanja. Može biti nepokretna, stacionarna (ugrađena u fortifikacijske objekte stalnog tipa) ili pokretna (železnička, samohodna i sa drugom vučom). U nekim državama jedinice obalske artiljerije pripadaju KoV, a u drugim RM.[1]

Istorija uredi

Epoha glatke artiljerije uredi

U 14. i 15. veku uredi

Na evropskim obalama primorske tvrđave i gradovi su već u 14 veku naoružani artiljerijom: Dubrovnik je već 1378. bio naoružan bombardama. Sredinom 15. veka nepokretna obalska artiljerija imala je najteža artiljerijska oruđa: Carigrad se 1453. branio topovima kalibra 64 cm, cevi dužine 5 m, kamenog đuleta težine 360 kg. Slična oruđa postojala su i u italijanskim primorskim gradovima. Po nameni, i ova artiljerija imala je obeležje obalske artiljerije, ali se oruđa nisu razlikovala od opsadne i tvrđavske artiljerije.Oruđa su postavljana u kazamate, ili pozadi grudobrana na bedemima i kulama, a na otvorenoj obali pozadi zemljanog grudobrana. Oruđa velikog kalibra mogla su ispaliti nekoliko zrna na dan, na daljinu oko 400 m. Efikasnost vatre bila je mala.[1]

Od 16. do sredine 19. veka uredi

Razvoj obalske artiljerije napredovao je sa usavršavanjem procesa proizvodnje i centralizacijom državne vlasti u 16. veku. Tehnički se približava brodskoj artiljeriji, a kalibrom je prevazilazi. Balističke osobine artiljerijskih oruđa Španije, Francuske i Rusije u osnovi su jednake. U periodu 1689-1786. upotrebljavani su dugi topovi od 36, 24, 18, 12 i 10 funti (kalibra 17, 15,13.5 i 11 cm), efikasnog dometa 200-400 m (kojima su probijani bokovi broda), i merzeri manje preciznosti, kojima su gađane palube. Krajem 18. veka oruđa dobijaju drveni lafet pokretan oko centralnog stožera, a za elevaciju cevi koristi se kvadrant (uglomer). Udarno dejstvo punog kamenog i gvozdenog đuleta bilo je slabo, pa su upotrebljavana usijana (zapaljiva), vezana (dupla) zrna za lomljenje jarbola i cepanje jedara broda, i karteč protiv posade broda. Iz merzera gađalo se razornim bombama i granatama.[1]

Oko 1830. Francuska uvodi Peksanova obalska oruđa od 80 funti (kalibra 22 cm) sa razornim bombama veoma snažnog dejstva na drvene brodove: ta oruđa ubrzo usvajaju britanska, nemačka i ruska obalska artiljerija. Sredinom 19. veka uveden je gvozdeni lafet sa kočnicom trzanja na trenje i elevacijom 30-45 stepeni, što ubrzava gađanje, a uvedeni su i daljinari (za uzimanje elemenata za gađanje); domet topova povećan je na 3-5 km, ali zbog male verovatnoće pogađanja borba se i dalje vodila na daljinama do 1.000 m, a kartečom na 5-600 m. Merzeri su imali domet 1.2-1.5 km. Kad je obalska artiljerija dobila razorne granate, flota je izbegavala borbu na malim daljinama (do 2.5 km).[1]

Epoha olučne artiljerije uredi

Od sredine od kraja 19. veka uredi

Pojavom oklopljenog ratnog broda 1860, problem probijanja njegovog oklopa rešen je olučnim oruđima kaja su uvedena do 1880, ali i dalje se upotrebljavaju i glatka oruđa. Posle 1880. tehnički razvoj obalskih topova sličan je razvoju topova brodske artiljerije. Zbog uvođenja bočnog oklopa i dalje se razvijaju haubice i merzeri velikog kalibra za gađanje brodskih paluba. Ojačavaju se cevi, usavršavaju zatvarači i municija(duguljaste, razorne i pancirne granate, malodimni barut), uvode se lafeti sa okretanjem od 360 stepeni i brzometna oruđa usavršenih nišanskih sprava. Zbog veće efikasnosti brodske artiljerije, fortifikacije obalske artiljerije grade se od betona i čelika, profil objekata spušta se na nivo zemljišta i kamuflira. Teška i srednja oruđa postavljaju se u kazamate forova, u kupole i topovske kule, otvoreno na bedemima forova iza grudobrana ili parapeta, zaštićena jakim čeličnim štitovima ili na iščezavajućim lafetima.[1]

Literatura uredi

  1. ^ a b v g d đ Nikola Gažević, Vojna enciklopedija (knjiga 6), Vojnoizdavački zavod, Beograd (1973), str.206-210.