Petočislenici, Sveti Petočislenici ili Božji ugodnici su petorica slovenskih prosvetitelja i nakadašnjih učenika svetih Kirila i Metodija.[1] Iako se Kirilo i Metodije smatraju utemeljivačiima pravoslavne Crkve među Slovenskim narodima, oni su to dobrim delom ostvarili – preko svojih učenika Petočislenika – prosvetitelja i učitelji, koliko u bugarskoj i ruskoj toliko i srpskoj crkvi.

Kirilo i Metodije sa učenicima
Petočislenici, spomenik u Razgradu iz Bugarske

Božji ugodnici uredi

Među Petočislenicima, prosvetiteljima slovenskih naroda i učenicima Svetih Kirila i Metodija, bili su:

  • Sveti Naum — koji se upokojio 23. decembra (po julijanskom kalendaru) 910. godine, i kada je glavni praznik hrama posvećen ovom svetitelju.
  • Sveti Kliment Ohridski — koji se upokojio 916. godine. Njegove čudotvorne mošti počivaju u nekadašnjem hramu Svete Bogorodice, koji se docnije prozvan po njemu manastir Sv. Klimenta.[2]
  • Sveti Sava
  • Sveti Angelarije
  • Sveti Gorazd

Mošti svetitelja Nauma i Klimenta počivaju u Ohridskom manastiru, a svetitelja Angelarija i Gorazda u Beratu u Albaniji. Nepoznato je gde je sahranjen Sveti Sava jedan od Petočislenika.

Istorija uredi

Učenik Svetih Metodija i Kirila, nakon njihove smrti, prekinuli su misije kod moravskih Slovena, i pod pritiskom pape Stefana V i nemačkih velikaša i klirika, krajem 9. veka Petočislenici su bili prinuđeni da napuste Moravsku. S njihovim odlaskom zamrlo je bogosluženje na slovenskom jeziku u Moravskoj.

Po prelasku Dunava, bili su dobro primljeni od strane bugarskog cara Borisa i nastavili su svoju prosvetiteljsku delatnost na prostoru tadašnje Bugarske, naročito za vreme vladavine bugarskog cara Simeona. Naselili su se uz dozvolu bugarskog, tek pokrštenog cara Borisa-Mihaila, na samu zapadnu granicu ogromne bugarske države na obale Ohridskog i Prespanskog jezera i ka Draču i Jadranu, i na tom prostoru pokrenuli opsežnu prosvetititeljsku i misionarsku delatnost što je ojačalo ne samo proces primanja i usvajanja hrišćanstva kod Srba i Bugara več i na narodnoj jezika, jer su tada jezičke barijere među slovenskim plemenima bile mnogo manje i tanje. Danas se u nauci taj jezik označava prosto kao „staroslovenski“.

Petočisleni su prvo osnovali manastir u Belici, gde im je bilo i njihovo prvo episkopsko sedište. Docnije su se preseli u Ohrid, odakle su razvi veliku arhipastirsku i prosvetiteljsku delatnost u bližoj i široj okolini. U Ohridu je Sveti Kliment podigao crkvu Svetom Pantelejmonu, kasnije nazvanu upravo po Svetom Naumu, u kojojoj je boravilo mnogo učenika, koji su prepisivali knjige slovenskim pismenima za slovenski narod i u ovoj delatnosti naročito mu pomagali Svetom Naumu. Čudotvorne mošti Numove počivaju u negdašnjem hramu Svete Bogorodice, koji se docnije prozvao po imenu Svetog Klimenta.

Predanja i verovanja uredi

Petočislenici su svojom misijom, po mišljenju Mitropolita SPC Amfilohija,

...artikulisali i oblikovali pagansku slovensku stihiju, dali joj lik i sadržaj. Oblikovali su je Jevanđeljem, koje su preveli na Slovenima razumljiv jezik i prosvetili svetlošću Hristovom. U toj svetoj kirilo-metodijevskoj školi i mi smo se naučili jevanđeljskoj istini, postali članovi Crkve, koja je uvek bila i ostala radinica života.[3]

Nad moštima Svetog Nauma već vekovima se po navodima (verovanju) vernika dešavaju čudesna isceljenja. Njih navodno dobijaju ne samo pravoslavni hrišćani, već i ljudi svih vera i nacija „koji čistog srca dolaze po pomoć od Svetitelja.”[3]

Izvori uredi

  1. ^ Veselin Čajkanović, Mit i religija u Srba. SKZ, Beograd, 1973.
  2. ^ „Sveti Kliment Ohridski”. SPC. Arhivirano iz originala 30. 01. 2019. g. Pristupljeno 9. 2. 2019. 
  3. ^ a b „Mitropolit Amfilohije u Lazarevcu”. SPC, Eparhija šumadijska, 2013. Arhivirano iz originala 09. 02. 2019. g. Pristupljeno 9. 2. 2019. 

Spoljašnje veze uredi