Istraživanje svemira — разлика између измена

59 бајтова додато ,  пре 1 године
(.)
 
[[File:PIA00128 Moon (18 Image Mosaic).jpg|thumb|TheMesec Moonkao asšto seense invidi au digitallydigitalno processedobrađenoj imageslici fromiz datapodataka collectedprikupljenih during thetokom [[Galileo (spacecraft)|''Galileo''leta spacecraftletilice flybyGalileo]]]]
{{rut}}
'''Istraživanje svemira''' je [[Discovery (observation)|discovery]] and [[exploration]] of [[Sky|celestial]] structures in [[outer space]] by developing and growing [[space technology]]. While the study of space is carried out mainly by [[astronomer]]s with [[telescope]]s, the physical exploration of space is conducted both by [[unmanned robotic space probes]] and [[human spaceflight]]. Istraživanje svemira u užem smislu naziv za djelatnost istraživanja područja van planeta Zemlje koji uključuje direktnu prisutnost umjetnih fizičkih objekata i ljudskih bića u tom području. U širem smislu istraživanje svemira uključuje svaku gore navedenu djelatnost koja se može odvijati i u vojne, ekonomske i neke druge svrhe.
 
'''Istraživanje svemira''' je [[Discovery (observation)|discoveryotkrivanje]] andi [[exploration|istraživanje]] of [[SkyНебо|celestialnebeskih]] structuresstruktura inu [[outerСвемир space(космологија)|svemiru]] byrazvijanjem developingi and growingrastom [[Outline of space technology|svemirske tehnologije]]. WhileDok theproučavanje studysvemira ofuglavnom space is carried out mainly byobavljaju [[astronomerastronom]]si withpomoću [[telescopeteleskop]]sa, thefizičko physicalistraživanje explorationsvemira ofse spacevrši is conducted both bypomoću [[unmannedRobotic roboticspacecraft|robotskih spacesvemirskih probessondi]] andbez ljudstva i sa [[humanHuman spaceflight|svemirskim letovima]]. Istraživanje svemira u užem smislu naziv za djelatnostdelatnost istraživanja područja van planetaplanete Zemlje kojikoja uključuje direktnu prisutnost umjetnihveštačkih fizičkih objekata i ljudskih bića u tom području. U širem smislu istraživanje svemira uključuje svaku gore navedenu djelatnostdelatnost koja se može odvijati i u vojne, ekonomske i neke druge svrhe.
Istraživanje svemira svoje korijene ima u razvoju [[Raketa|raketne]] tehnologije u prvoj polovici [[20. vijek]]a, ali je poticaj dobilo tek nakon završetka [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog]] i početka [[Hladni rat|hladnog rata]]. Tada su suparničke supersile [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Sovjetski Savez|SSSR]] zaključile kako će se eventualni [[treći svetski rat|treći svjetski rat]] odlučiti primjenom [[interkontinentalni balistički projektili|interkontinentalnih balističkih projektila]], a čiji je razvoj i usavršavanje sa sobom povlačilo nužnost istraživanja ne samo viših slojeva Zemljine [[atmosfera|atmosfere]], nego i [[Vanjski svemir|svemira]]. Godine 1945. je britanski naučnik [[Arthur C. Clarke]] iznio ideju u instaliranju [[umjetni sateliti|umjetnih satelita]] u Zemljinoj orbiti, što su velike sile također prepoznale kao mogućnost za uspostavljanje komunikacijskog sistema, odnosno prikupljanja informacija o neprijatelju.
[[Datoteka:Aldrin Apollo 11.jpg|thumb|left|200px|[[Edwin Aldrin|Edwin "Buzz" Aldrin]], drugi čovjek na mjesecu]]
Zbog svega toga je krajem [[1940-ih]] započela tzv. svemirska utrka između dvije supersile. Ispočetka je SSSR stekao te je [[4. 10.]] [[1957]]. lansiran prvi umjetni satelit iz programa [[Sputnjik]], što predstavlja početak svemirske ere. Četiri godine kasnije Jurij Gagarin je postao prvi čovjek u svemiru. SAD su na to reagirale početkom ambicioznog [[Apollo program]]a, kome je cilj bio iskrcavanje astronauta na [[Mjesec]]. Nakon što je [[21. 7.]] [[1969]]. godine taj cilj ostvaren, američka javnost ga je shvatila kao krajnje dostignuće koje neće biti premašeno u doglednoj budućnosti te je za istraživanje svemira počela gubiti interes, što se postepeno reflektiralo i na politički establishment.
 
Istraživanje svemira svoje korijenekorene ima u razvoju [[Raketa|raketne]] tehnologije u prvoj polovici [[20. vijekvek]]a, ali je poticajpodsticaj dobilo tek nakon završetka [[Drugi svjetskisvetski rat|drugog svjetskogsvetskog]] i početka [[Hladni rat|hladnog rata]]. Tada su suparničke supersile [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Sovjetski Savez|SSSR]] zaključile kako će se eventualni [[treći svetski rat|treći svjetskisvetski rat]] odlučiti primjenomprimenom [[interkontinentalniИнтерконтинентална balističkiбалистичка projektiliракета|interkontinentalnih balističkih projektila]], a čiji je razvoj i usavršavanje sa sobom povlačilo nužnost istraživanja ne samo viših slojeva Zemljine [[atmosfera|atmosfere]], nego i [[VanjskiСвемир svemir(космологија)|svemira]]. Godine 1945. je britanski naučnik [[ArthurArtur CČ. ClarkeKlark|Artur Klark]] iznioizneo ideju u instaliranju [[umjetniVeštački satelitisatelit|umjetnihveštačkih satelita]] u Zemljinoj orbiti, što su velike sile takođertakođe prepoznale kao mogućnost za uspostavljanje komunikacijskogkomunikacionog sistema, odnosno prikupljanja informacija o neprijatelju.
Gubitak utrke ka Mjesecu je sovjetski svemirski program preusmjerio k još ambicioznijem, ali i teže ostvarivom cilju iskrcavanja ljudske posade na [[Mars]]. Zbog toga je 1970-ih uložen veliki napor kako bi se usavršilo dugotrajno održavanje ljudi u svemiru. Rezultat tih napora bio je gradnja prvih [[Svemirska stanica|svemirskih stanica]], odnosno održavanje stalne ljudske prisutnosti u orbiti Zemlje. Američka se u isto vrijeme koncentrirala na nešto praktičniji cilj razvoja orbitalnog transportnog sredstva koje bi se moglo koristiti više puta. Rezultat tih napora bio je [[Space Shuttle]], svemirski brod čiji je prvi model uspješno lansiran [[1981]]. godine. Završetak hladnog rata je nanio veliki udarac daljem istraživanju svemira, s obzirom da su pobjedničke SAD izgubile značajan poticaj, a [[Rusija]] (nasljednica SSSR-a) političku i drugu infrastrukturu za ambicioznije projekte. Također su se i intenzivirale kritike istraživanja svemira koji ga smatraju besmislenim trošenjem ogromnih sredstava koja bi se mogla bolje potrošiti za rješavanje gorućih problema na samom planetu Zemlji. Mnogi također drže da se istraživanje svemira mora ograničiti isključivo na umjetne sonde, jer je održavanje ljudskog života u ekstremnim svemirskim uvjetima preskupo, prerizično i neisplativo.
 
[[Datoteka:Aldrin Apollo 11.jpg|thumb|left|200px|[[EdwinБаз AldrinОлдрин|EdwinEdvin "Buzz"„Baz” AldrinOldrin]], drugi čovjekčovek na mjesecuMesecu]]
After the first 20 years of exploration, focus shifted from one-off flights to renewable hardware, such as the [[Space Shuttle program]], and from competition to cooperation as with the [[International Space Station]] (ISS). With the substantial completion of the ISS<ref name="space-11078">{{cite web |url=http://www.space.com/11078-space-station-complete.html |title=After 13 Years, International Space Station Has All Its NASA Rooms |first=Denise |last=Chow |publisher=Space.com |date=9 March 2011 }}</ref> following [[STS-133]] in March 2011, plans for space exploration by the U.S. remain in flux. [[Constellation program|Constellation]], a Bush Administration program for a return to the Moon by 2020<ref name="nasa-163092">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/pdf/163092main_constellation_program_overview.pdf |title=Constellation Program Overview |format=PDF |last=Connolly |first=John F. |date=October 2006 |publisher=Constellation Program Office |accessdate=6 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710060512/http://www.nasa.gov/pdf/163092main_constellation_program_overview.pdf |archivedate=10 July 2007 }}</ref> was judged inadequately funded and unrealistic by [[Review of United States Human Space Flight Plans Committee|an expert review panel]] reporting in 2009.<ref name="sm-200910">{{cite web|url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2009/10/no-nasa-augusti.html |title=No to NASA: Augustine Commission Wants to More Boldly Go |publisher=Science |first=Andrew |last=Lawler |date=22 October 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513130114/http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2009/10/no-nasa-augusti.html |archivedate=13 May 2013 |df= }}</ref> The Obama Administration proposed a revision of Constellation in 2010 to focus on the development of the capability for crewed missions beyond [[low Earth orbit]] (LEO), envisioning extending the operation of the [[International Space Station|ISS]] beyond 2020, transferring the development of launch vehicles for human crews from [[NASA]] to the private sector, and developing technology to enable missions to beyond LEO, such as [[Lagrangian point|Earth–Moon L1]], the Moon, [[Lagrangian point|Earth–Sun L2]], near-Earth asteroids, and [[Phobos (moon)|Phobos]] or Mars orbit.<ref name="obama">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/about/obamaspeechfeature_prt.htm |work=Address at KSC |date=15 April 2010 |title=President Outlines Exploration Goals, Promise }}</ref>
Zbog svega toga je krajem [[1940e|1940-ih]] započela tzv. svemirska utrka između dvijedve supersile. IspočetkaIz početka je SSSR stekao prednost, te je [[4. 10.]] [[1957]]. lansiran prvi umjetniveštački satelit iz programa [[Sputnjik]], što predstavlja početak svemirske ere. Četiri godine kasnije [[Jurij Gagarin]] je postao prvi čovjekčovek u svemiru. SAD su na to reagiralereagovale početkom ambicioznog [[ApolloApolo program]]a, kome je cilj bio iskrcavanje astronauta na [[MjesecMesec]]. Nakon što je [[21. 7.]] [[1969]]. godine taj cilj ostvaren, američka javnost ga je shvatila kao krajnje dostignuće koje neće biti premašeno u doglednoj budućnosti, te je za istraživanje svemira počela gubiti interes, što se postepeno reflektiraloreflektovalo i na politički establishmentestablišment.
 
Gubitak utrketrke ka MjesecuMesecu je sovjetski svemirski program preusmjeriopreusmerio kka još ambicioznijem, ali i teže ostvarivom cilju iskrcavanja ljudske posade na [[Mars]]. Zbog toga je 1970-ih uložen veliki napor kako bi se usavršilo dugotrajno održavanje ljudi u svemiru. Rezultat tih napora biobila je gradnja prvih [[Svemirska stanica|svemirskih stanica]], odnosno održavanje stalne ljudske prisutnosti u orbiti Zemlje. Američka se u isto vrijemevreme koncentrirala na nešto praktičniji cilj razvoja orbitalnog transportnog sredstva koje bi se moglo koristiti više puta. Rezultat tih napora bio je [[Space ShuttleSpejs-šatl]], svemirski brod čiji je prvi model uspješnouspešno lansiran [[1981]]. godine. Završetak hladnog rata je nanionaneo veliki udarac daljem istraživanju svemira, s obzirom da su pobjedničkepobedničke SAD izgubile značajan poticajpodsticaj, a [[Rusija]] (nasljednicanaslednica SSSR-a) političku i drugu infrastrukturu za ambicioznije projekte. TakođerTakođe su se i intenzivirale kritike istraživanja svemira, čiji kojizastupnici ga smatraju besmislenim trošenjem ogromnih sredstava koja bi se mogla bolje potrošiti za rješavanjerešavanje gorućih problema na samomsamoj planetuplaneti Zemlji. Mnogi takođertakođe drže da se istraživanje svemira mora ograničiti isključivo na umjetneveštačke sonde, jer je održavanje ljudskog života u ekstremnim svemirskim uvjetimauslovima preskupo, prerizično i neisplativo.
In the 2000s, the People's Republic of China initiated a [[Chinese space program|successful manned spaceflight program]], while the [[European Union]], Japan, and [[India]] have also planned future crewed space missions. China, Russia, Japan, and India have advocated crewed missions to the Moon during the 21st century, while the European Union has advocated [[Aurora programme|manned missions to both the Moon and Mars]] during the 20th and 21st century. From the 1990s onwards, private interests began promoting [[space tourism]] and then public space exploration of the Moon (see [[Google Lunar X Prize]]).
 
After the first 20 years of exploration, focus shifted from one-off flights to renewable hardware, such as the [[Space Shuttle program]], and from competition to cooperation as with theZavršetkom [[International Space Station|Međunarodne svemirske stanice]] (ISS). With the substantial completion of the ISS<ref name="space-11078">{{cite web |url=http://www.space.com/11078-space-station-complete.html |title=After 13 Years, International Space Station Has All Its NASA Rooms |first=Denise |last=Chow |publisher=Space.com |date=9 March 2011 }}</ref> followingnakon [[STS-133]] inu Marchmartu 2011, plansplanovi forza spaceistraživanje explorationsvemira byod thestrane U.S.SAD-a remainostaju inu fluxtoku. [[Constellation program|ConstellationKonstelacija]], a Bush Administration program forBuševe aadministracije returnza topovratak thena MoonMesec bydo 2020. godine<ref name="nasa-163092">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/pdf/163092main_constellation_program_overview.pdf |title=Constellation Program Overview |format=PDF |last=Connolly |first=John F. |date=October 2006 |publisher=Constellation Program Office |accessdate=6 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710060512/http://www.nasa.gov/pdf/163092main_constellation_program_overview.pdf |archivedate=10 July 2007 }}</ref> wasocenjen judgedje inadequatelyneadekvatno fundedfinansiranim andi unrealisticnerealnim byod strane [[Review of United States Human Space Flight Plans Committee|anekspertskog expert review panelpanela]] reportingza inizveštavanje iz 2009. godine.<ref name="sm-200910">{{cite web|url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2009/10/no-nasa-augusti.html |title=No to NASA: Augustine Commission Wants to More Boldly Go |publisher=Science |first=Andrew |last=Lawler |date=22 October 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513130114/http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2009/10/no-nasa-augusti.html |archivedate=13 May 2013 |df= }}</ref> TheObamina Obamaadministracija Administrationpredložila proposedje areviziju revision of Constellation inKonstelacije 2010. tokako focusbi onse theusredotočila developmentna ofrazvoj thesposobnosti capabilityza formisije crewedsa missionsposadom beyondizvan [[lowНиска EarthЗемљина orbitорбита|niske Zemljine orbite]] (LEO), envisioningpredviđajući extendingproširenje therada operation of the [[International Space Station|ISS]]-a beyondnakon 2020. godine, transferringprenoseći therazvoj developmentlansirnih ofvozila launchza vehiclesljudske forposade humaniz crews fromangencije [[NASA]] tona theprivatni private sectorsektoru, andi developingrazvijajući technologytehnologije tokoje enableće missionsomogućiti tomisije beyondizvan LEO, suchkao što assu [[Lagrangian point|Earth–MoonZemlja-Mesec L1]], the MoonMesec, [[Lagrangian point|Earth–SunZemlja-Sunce L2]], near-Earthasteroidi asteroids,u andblizini Zemlje i orbita [[Phobos (moon)|PhobosFobos]]a or Marsili orbitMarsa.<ref name="obama">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/about/obamaspeechfeature_prt.htm |work=Address at KSC |date=15 April 2010 |title=President Outlines Exploration Goals, Promise }}</ref>
 
Godine 2000, Narodna Republika Kina je pokrenula uspešan program [[Chinese space program|svemirskih letova sa posadom]], dok su [[Evropska unija]], [[Japan]] i [[Indija]] takođe planirale buduće svemirske misije sa posadom. Kina, Rusija, Japan i Indija su zagovarale misije sa posadom na Mesec tokom 21. veka, dok je Evropska unija isto tako zagovarala [[Aurora programme|misije sa posadom na Mesec i Mars]] tokom 20. i 21. veka. Od 1990-ih godina, privatni preduzetnici su počeli da promovišu [[space tourism|svemirski turizam]], a zatim javno svemirsko istraživanje Meseca (pogledajte [[Google Lunar X Prize|nagradu Gugl Lunar X]]).
 
== Reference ==