Pravoslavlje u Bosni i Hercegovini

Pravoslavna crkva je najrasprostranjenija hrišćanska konfesija u Bosni i Hercegovini i nakon islama druga najrasprostranjenija verska grupa u zemlji. Na trećem mestu se nalazi rimokatolicizam. Pravoslavni hrišćani u Bosni i Hercegovini pripadaju Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Prema CIA Vorld fektbuku (енгл. CIA World Factbook), pravoslavni hrišćani čine 31% stanovništva zemlje.[1] Najviće pravoslavaca nalazi se u Republici Srpskoj gde, na osnovu popisa iz 2003. godine, čine 82,8% stanovništva.[2]

Rezidencija srpskog pravoslavnog episkopa u Banja Luci
Manastir Rmanj u Martin Brodu

IstorijaУреди

Pred kraj srednjeg veka istočno hrišćanstvo se čvrsto ustoličilo, u obliku Srpske pravoslavne crkve, na istoku Hercegovine, odnosno Zahumlja, nakon perioda vladavine Kraljevine Srbije.[3] Zahumlje je osvojio bosanski ban Stefan II Kotromanić krajem 1320-ih i od tada je bio deo Banovine Bosne (kasnijeg kraljevstva), u kojoj su se Rimokatolička crkva i starosedelačka Bosanska crkva borile za prevlast. U tom periodu i u takvoj političkoj klimi, Srpska pravoslavna crkva nije mnogo prodrla u srednjovekovnu Bosnu izvan područja Podrinja.[3][4]

Osmansko osvajanje Kraljevine Bosne 1463. godine dovelo je do drastičnih promena u konfesionalnoj strukturi Bosne i Hercegovine. Islam se ukorenio a pravoslavno hrišćanstvo proširilo u Bosnu. Sultan Mehmed Osvajač zakleo se da će štititi Srpsku pravoslavnu crkvu. Srpska pravoslavna crkva uživala je veliku podršku osmanske države. Osmanlije su imigrirale znatno pravoslavno hrišćansko stanovništvo u samu Bosnu, uključujući Vlahe sa istočnog Balkana. Prisvajanje pristalica bosanske crkve takođe je pomoglo u širenju i jačanju pravoslavlja. Kasnije su područja koja su katolici napustili tokom osmansko-habzburških ratova naseljena sa muslimanima i pravoslavnim hrišćanima.[3] Osmanski režim je dosledno favorizovao pravoslavnu crkvu nad katoličkom i podsticao prelazak katolika u pravoslavlje zbog političke celishodnosti: dok je čitava pravoslavna hijerarhija bila podvrgnuta sultanu, katolici su bili osumnjičeni za zaveru sa katolocima i svojim crkvama izvan Osmanskog carstva.[4]

Dok je bosanskim katolicima bilo dozvoljeno da popravljaju samo postojeće sakralne objekte, gradnja pravoslavnih manastira i crkava širom Bosne započela je na severozapadu 1515. godine. Pravoslavni sveštenik bio je prisutan u Sarajevu već 1489. godine, a prva pravoslavna crkva u gradu izgrađena je u periodu od 1520. do 1539. godine. Do 1532. godine, bosanski pravoslavni hrišćani imali su svog mitropolita, koji je službeno boravio u Sarajevu 1699. godine. Krajem 18. veka, mitropolit bosanski imao je vlast nad pravoslavnim episkopima Mostara, Zvornika, Novog Pazar i Sarajevo. Međutim, čak se i među visokim pravoslavnim kliricama bili ljudi lošeg obrazovanja. Sinkretizam je bio raširen među Bosancima, a katolici (još 1880-ih) i muslimani počeli su da obeležavaju srpske slave.[3]

Plima se na kraju ipak okrenula protiv crkve, kada se pravoslavno sveštenstvo odreklo lojalnosti sultanima i počelo da podstiče i pomaže seljačke pobune. Osmanlije su ukinule srpsku Pećku patrijaršiju i od kraja 1760-ih do 1880-te pravoslavci u Bosni i Hercegovini bili su direktno pod Vaseljenskom carigradskom patrijaršijom. Kao takvu su je vodili fanarioti, Grci iz Istanbula. Sredinom 19. veka u Bosni i Hercegovini je bilo više od 400 pravoslavnih sveštenika. Bilo je to vreme ponovnog procvata hrišćanskog pravoslavlja u zemlji.[3] Godine 1920, posle Prvog svetskog rata i stvaranja Kraljevine Jugoslavije, područje je ponovo došlo pod versku vlast Srpske pravoslavne crkve, pod patrijarhom Dimitrijem.

Srpska pravoslavna crkva u Bosni i HercegoviniУреди

Teritoriju Bosne i Hercegovine pokriva pet eparhija. One su:

Regionalno veće Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini čini svih pet eparhijskih episkopa. Savetom predsedava mitropolit dabrobosanski.

Poznate pravoslavne crkveУреди

ReferenceУреди

  1. ^ CIA World Factbook
  2. ^ „Попис становништва, домаћинстава и станова у Републици Српској 2013, РЕЗУЛТАТИ ПОПИСА”. rzs.rs.ba. Републички завод за статистику Републике Српске. Приступљено 28. oktobar 2020. 
  3. ^ а б в г д Velikonja, Mitja (2013). Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina. Texas A&M University Press. стр. 74, 80. ISBN 978-1603447249. Архивирано из оригинала на датум 2016-03-04. Приступљено 2015-08-08. 
  4. ^ а б Donia, Robert J; Van Antwerp Fine, John (1994). Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed. C. Hurst & Co. Publishers. стр. 40. ISBN 1850652120. 
  5. ^ а б в Саопштење за јавност Светог Архијерејског Сабора (2017)

BibliografijaУреди