Buka — разлика између измена

3.767 бајтова уклоњено ,  пре 10 година
нема резимеа измене
'''[[Buka]] je neželjen zvuk''' <ref> [[SRPS]] U.J6.001:2000, Osnovni termini i definicije.[Р17] </ref>. Ova [[definicija]] proširuje se napomenom koja kaže: '''Definicija podrazumeva i štetno delovanje [[zvuk|zvuka]] na ljudski [[organizam]].'''<br/>
 
U [[zakon|Zakonu]] <ref> “Zakon o zaštiti od buke u životnoj sredini”, Sl. glasnik RS 36, 2009.[R5] </ref> definicija je nešto drugačija i glasi: '''Buka u životnoj sredini jeste neželjen ili štetan zvuk.'''<br/>
 
U Direktivi <ref name="multiple"> DIRECTIVE 2002/49/EC OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 25 June 2002 relating to the assessment and management of environmental noise, Official Journal of the European Communities L 189, 2002.[Р26] </ref> pod bukom se podrazumeva štetan zvuk samo kao [[zvuk]] u spoljašnjoj sredini koji je nastao usled [[čovek|ljudskih]] aktivnosti a koje se eksplicitno navode.<br/>
 
''Štetni efekti'' su negativni efekti na [[zdravlje]] ljudi <ref name="multiple"></ref>. Pod ovim se po pravilu podrazumevaju jaki zvuci koji dovode do oštećenja [[organ|organa]] [[sluh|sluha]], povećanja [[krv|krvnog]] [[pritisak|pritiska]] i sl., nasuprot neželjenom zvuku koji se po pravilu odnosi na zvuke male jačine.
 
== Malo teorije- standardna terminologija, definicija i pojmovi u oblasti akustike ==
=== Zvučna zaštita ===
Zvučna zaštita je skup mera kojim se obezbeđuje da zvuk (buka) pri prenosu od izvora do mesta prijema, odnosno, u objektu iz jednog u drugi prostor, bude oslabljen. Zvučna zaštita deli se na:
* zvučnu zaštitu u spoljašnjem prostoru.<br/>
 
'''Zvučna zaštita objekta''' se realizuje pogodnim projektovanim rešenjem i rasporedom prostorija odnosno izvođenjem [[zvučna izolacija|zvučne izolacije]] konstrukcija i zaštitom od buke.<br/>
 
'''Zvučna zaštita u spoljašnjem prostoru''' obezbeđuje se prostornim i [[akustik|akustičkim]] planiranjem, [[urbanizam|urbanističkim]] rešenjem, zvučnim (akustičkim) barijerama i dr.
 
=== Zvučna izolacija ===
Zvučna izolacija je svojstvo građevinske konstrukcije da u što većoj meri spreči prenošenje zvučne energije iz jednog prostora u drugi. Zvučna [[izolacija]] se deli na:
* zvučnu izolaciju od vazdušnog zvuka i
* zvučnu izolaciju od strukturnog zvuka.
 
Zvučna izolacija ostvaruje se arhitektonsko–građevinskim merama u objektu.
 
Zvučna izolacija ostvaruje se konstrukcijama kao što su: zid, pregrada, međuspratna konstrukcija (tavanica), prozori, vrata, plivajući pod, spušteni plafon i dr.
 
=== Zvučna izolaciona moć ''R'' ===
<center>[[слика:Zvucna_izolaciona_moc_R_-_skica.jpg|мини|Sl.1. Merenje zvučne izolacione moći ''R'']]</center><br/>
<center>[[слика:Dijagram zvucne izolacione moci po tercama.jpg|мини|Sl.2. Dijagram zvucne izolacione moći po tercama.jpg]]</center></br>
Zvučna izolaciona moć ''R'' je fizička veličina koja karakteriše građevinsku konstrukciju (zid, međuspratnu konstrukciju, vrata, prozor i sl.) u pogledu zvučne izolacije od vazdušnog zvuka.<br/>
Zvučna izolaciona moć ''R'' određuje se u laboratorijskim uslovima, a na uzorku koji su površine 10-tak kvadrata ili više. Određivanje ''R'' propisano je standardima <ref> SRPS ISO 140, Merenje zvučne izolacije u zgradama i zvučne izolacije građevinskih elemenata.[R28] </ref>.<br/>
Zvučna izolaciona moć data je relacijom:<br/>
<center><math>R = L_1 - L_2 + 10\log \frac{S}{A}</math> ,</center><br/>
gde je:
''L''<sub>1</sub> – nivo zvučnog pritiska u predajnoj prostoriji,<br/>
''L''<sub>2</sub> – nivo zvučnog pritiska u prijemnoj prostoriji,<br/>
''S'' – povšina kroz koju zvučna [[energija]] prolazi,<br/>
''A'' – ukupna apsorpciona površina u prijemnoj prostoriji.<br/>
Veličine ''L''<sub>1</sub>, ''L''<sub>2</sub> i ''A'' određuju se u tercnim opsezima.<br/>
 
Za smisao fizičke veličine ''R'' i objašnjenje kako se ona utvrđuje može da posluži i [[skica]] data na sl.1.<br/>
U predajnoj prostoriji generiše se zvučna energija koja u prostoriji stvara nivo zvučnog pritiska ''L''<sub>1</sub>. Deo ove energije prolazi kroz pregradu površine ''S'' u prijemnu prostoriju i u njoj stvara nivo zvučnog pritiska ''L''<sub>2</sub>. Očigledno je da razlika ''L''<sub>1</sub>-''L''<sub>2</sub> predstavlja meru zvučne izolacije, a da bi se dobila i tačna [[vrednost]] zvučne izolacione moći ova razlika koriguje se članom 10log*''S''/''A'' kojim se uzima u obzir veličina površine kroz koju zvučna energija prolazi kao i uticaj apsorpcije prijemne prostorije ''A''.<br/>
 
Izolaciona moć je svojstvo građevinske konstrukcije. Ona ne zavisi od prijemnog i predajnog nivoa, niti od uticaja prijemne prostorije kao ni od veličine površine kroz koju zvučna energija dospeva. Izolaciona moć je fizička veličina koja je izrazito frekvencijski zavisna, a na sl.2. prikazan je dijagram zvučne izolacione moći po tercama. Izolaciona moć po tercama ''R<sub>i</sub>'' određuje se barem za standardni [[niz]] terci od 100 Hz-3150 Hz (ukupno 16 terci) ili za prošireni niz od 50 Hz-5000 Hz (ukupno 21 [[terca]]). Samo za zvučne barijere izolaciona moć se određuje za terce od 100 Hz-5000 Hz (ukupno 18 terci).<br/>
 
Pored frekvencijske zavisnosti izolacione moći ''R'' koristi se i jednobrojna vrednost ''R<sub>W</sub>'' kao reprezent dijagrama. Jednobrojna vrednost ''R<sub>W</sub>'' zove se merodavna izolaciona moć. Ova vrednost se po pravilu daje u tehničkim uslovima kojim se obezbeđuje realizacija zvučne izolacije. Jednobrojna vrednost dobija se složenim postupkom pomeranja standardne krive tako da suma negativnih odstupanja izmerenih vrednosti od standardne krive ne bude veća od 32 dB. Sa tako pomerene standardne krive očitava se vrednost na 500 Hz koja predstavlja traženu jednobrojnu vrednost.<br/>
 
Mada je uobičajeno da se izolaciona moć izražava kao jednobrojna vrednost, proračune i analize zaštite od buke moguće je sprovesti jedino uzimajući u obzir frekvencijsku zavisnost.<br/>
 
== Zaštita od buke (drumskog) saobraćaja==
 
=== Merodavna [[zvučna izolacija|izolaciona moć]] barijere ''DL<sub>R</sub>'' <ref>EN 1793-2, Road traffic noise reducing devices - Test method for determining the acoustic performance. Intrinsic characteristics of airborne sound insulation[R35]</ref> ===
Merodavna izolaciona moć barijere predstavlja jednobrojnu vrednost zvučne izolacione moći koja je prethodno normalizovana spektrom drumskog saobraćaja. Zvučna izolaciona moć barijere po tercama ''R<sub>i</sub>'' određuje se po standardnoj proceduri prema [[ISO]] 140-3 za tercne opsege od 100 Hz-5 kHz (18 opsega). Na osnovu ovako izmerenih vrednosti ''R<sub>i</sub>'', a prethodnom ponderizacijom normalizovanim spektrom buke drumskog saobraćaja izračunava se merodavna izolaciona moć barijere kao jednobrojna vrednost na osnovu relacije:<br/>
<center><math>DL_R = -10 \log \left|\frac{\sum_{i=1}^{18}10^{0,1L_i}10^{-0,1R_i}}{\sum_{i=1}^{18}10^{0,1L_i}} \right|</math> .</center><br/>
Na osnovu ovako dobijenih merodavnih vrednosti određuje se kategorija izolacije barijere od vazdušnog zvuka prema tabeli 1:
 
=== Merodavna apsorpcija barijere <ref>EN 1793-1, Road traffic noise reducing devices - Test method for determining the acoustic performance. Intrinsic characteristics of sound absorption.[Р34]</ref> ===
Merodavna [[apsorpcija]] barijere predstavlja jednobrojnu vrednost koeficijentom zvučne apsorpcije koji je prethodno normalizovan spektrom drumskog [[saobraćaj|saobraćaja]]. Koeficijent (zvučne) apsorpcije po [[terca|tercama]]ma ''α<sub>i</sub>'' određuje se po standardnoj proceduri prema [[ISO]] 354 za tercne opsege od 100 Hz-5 kHz (18 opsega). Na osnovu ovako izmerenih vrednosti ''α<sub>Si</sub>'', a prethodnom ponderizacijom normalizovanim spektrom buke drumskog saobraćaja izračunava se koeficijent apsorpcije barijere kao jednobrojna vrednost na osnovu relacije:<br/>
 
<center><math>DL_\alpha = -10 \log \left|1-\frac{\sum_{i=1}^{18}\alpha_{Si}10^{0,1L_i}}{\sum_{i=1}^{18}10^{0,1L_i}} \right|</math> .</center><br/>
=== Primarna i sekundarna zvučna zaštita ===
Sama zvučna zaštita može generalno, prema mestu realizacije u odnosu na izvor, da se klasifikuje u primarnu ili sekundarnu.<br/>
Pod primarnom zaštitom podrazumevaju se mere koje se sprovode direktno na izvoru, a pod sekundarnim zaštitne mere koje se sprovode na putu prostiranja. Tako na primer primarna zaštita u saobraćaju obuhvata mere smanjenja nivoa izračene akustičke energije direktno sa motora i drugih agregata na vozilu, mere za prigušenje u izduvnom sistemu, mere na smanjenju aerodinamičkog generisanja akustičke energije, ali i mere na kontaktu pneumatik - [[kolovoz|kolovozni]] zastor. Ova poslednja pomenuta, ne ulazeći u moguću i drugačiju [[filozofija|filozofiju]] razmatranja, može da bude svrstana i u grupu sekundarnih mera, ali obrađivači oveovog Studiječlanka ipak smatraju da je adekvatno grupisanje kako je to dato ovim tekstom.<br/>
 
Primarna zaštita sistema za klimatizaciju podrazumeva mere koje se sprovode na samom izvoru kao npr. ventilatoru, kompresoru, čileru, motoru i dr. Tako npr. na nekom motoru konstruktivnim merama deluje se na kućište motora, na izbor materijala za osovinu i ležišta, njihovu obradu, tolerancije i sl.<br/>
 
Pod sekundarnim merama zaštite od buke koja potiče od [[drum|drumskog]] saobraćaja podrazumevaju se sve mere koje se preduzimaju na [[put|putu]] prostiranja zvučnih talasa od izvora do mesta imisije, tačnije čoveka kao osnovnog subjekta zaštite.<br/>
 
Sekundarne mere u okviru sistema za ventilaciju i klimatizaciju mogu da budu: ugradnja prigušivača buke u kanalskoj mreži, spoljašnja obrada kanala za ventilaciju, izbor materijala i debljine kanala, ukrućenja kanala i sl.<br/>
 
=== Aktivna i pasivna zaštita ===
Zvučna zaštita prema načinu delovanja može da se deli na aktivnu i pasivnu zaštitu. Aktivne mere zaštite, u prvom redu prema standardnoj akustičkoj klasifikaciji, podrazumevaju postupak koji se realizuje na sledeći način: zvučna energija se sistemom [[mikrofon|mikrofona]] snima i akvizira, zatim složenim postupkom obrađuje u vremenskom i [[frekvencija|frekvencijskom]] domenu, a zatim reemituje na takav način da u tačkama ili zonama imisije, usled efekta [[superpozicija|superpozicije]] sa primarno generisanom akustičkom energijom, dovodi do smanjivanja nivoa zvuka ili čak njegovog poništavanja.<br/>
 
Pasivne mere zaštite odnose se na slabljenje koje se realizuje na putu prenosa od izvora do mesta imisije. U prvom redu, kao mere zaštite od buke drumskog saobraćaja, ovde treba pomenuti [[fasada|fasadu]] i fasadne elemente (prozore, balkonska vrata i sl.) i zatim zvučne barijere.<br/>
 
Ove dve podele mera zaštite na primarne i sekundarne odnosno aktivne i pasivne često se u postojećim studijama procene uticaja na [[životna sredina|životnu sredinu]] koriste na pogrešan i neadekvatan način, pa su stoga u ovom dokumentučlanku eksplicitno iznesene definicije i objašnjenje kako ih treba primenjivati da bi isti pojmovi bili usaglašeni sa relevantnom regulativom, stručnom terminologijom i međunarodnim dokumentima.<br/>
 
== Literatura ==
 
[[Kategorija:Akustika]]
[[Kategorija:Zaštita životne sredine]]
 
[[af:Geraas]]
152

измене