Agroekologija
Agroekologija je nauka koja primenjuje ekološke principe u formiranju i upravljanju održivih agroekosistema.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/SRI_rice_field.jpg/220px-SRI_rice_field.jpg)
Osnovni pojmovi
urediIdeja agroekologije je da koristi alternativne pravce u razvoju agroekosistema, koji će malo zavisiti od unosa agrohemikalija i energije, naglašavajući kompleksnost agrikulturnih sistema. Ekološki odnosi i sinergizam između bioloških komponenti omogućavaju mehanizme, koji tim sistemima obezbeđuju plodnost zemljišta, produktivnost i zaštitu useva. U potrazi za ponovnim uspostavljanjem ekoloških principa u poljoprivrednoj proizvodnji proizvođači su zanemarili ključnu tačku u razvoju održive poljoprivrede: duboko razumevanje prirode agroekosistema i principa na kojima oni funkcionišu. Agroekologija je izrasla u disciplinu koja obezbeđuje osnovne ekološke principe u tome kako proučavati, obrazovati i upravljati agroekosistemima koji će biti produktivni, omogućiti proučavanje prirodnih resursa ali takođe biti kulturološki prihvatljivi i ekonomski opravdani[1]. Agroekosistemi su zajednice biljaka i životinja u interakciji sa fizičkim i hemijskim spoljašnjim faktorima koje je čovek modifikovao radi proizvodnje hrane, drugih produkata za širu industrijsku upotrebu. Agroekosistemi mogu unaprediti produktivnost i mogu postati održivi sa manje negativnih uticaja na životnu sredinu, socijalno stanje i sa manje spoljašnjih ulaganja. Kreiranje ovakvog sistema se bazira na primeni sledećih ekoloških principa:
- Poboljšanje kruženja materije, optimizacija pristupačnih hraniva i uravnoteženje njihovog toka;
- Obezbeđivanje povoljnih osobina zemljišta za rast biljaka;
- Efikasnije korišćenje raspoložive Sunčeve energije i čuvanje vodnih resursa;
- Diverzifikacija vrsta i genotipova u agroekosistemu u vremenu i prostoru;
- Poboljšanje korisnih bioloških interakcija.
Inovacije, tehnike, tehnologije i politika koja omogućava povećanje produktivnosti agroekosistema u isto vreme i narušava osnove te produktivnosti. Previše se eksploatišu i degradiraju prirodna bogatstva od kojih zavisi poljoprivreda: zemljište, vodna bogatstva i biodiverzitet. Moderna poljoprivreda je stvorila istinsku zavisnost o neobnovljivim izvorima energije-fosilnim gorivima.
Istorija agroekologije
urediDve nauke iz kojih je potekla agroekologija - ekologija i agronomija, nisu imale bliske odnose tokom dvadesetog veka. Ekologija je primarno bila okrenuta proučavanju prirodnih sistema, dok se agronomija bavila primenom naučnih dostignuća u praksi poljoprivredne proizvodnje. Granica između čiste nauke i prirode sa jedne strane i primenjene nauke sa druge, držala je odvojeno ove dve discipline. Pored nekoliko izuzetaka, tek nedavno se posvetilo više pažnje primeni ekoloških saznanja u poljoprivredi. Među prvim istraživačima koji su se time bavili bio je Prof. Girolamo Aci[2] radeći u Internacionalnom poljoprivrednom institutu u Rimu Italija od 1911. do 1923. godine. U radu na područiju poljoprivrede uočio je da u poljoprivrednim naukama postoji nedostatak istraživanja fizičkog ambijenta u vezi sa poljoprivrednom proizvodnjom. Tokom prošlog veka, proizvodnja hrane je povećana na dva načina: povećavajući obradive površine i povećanjem produktivnosti na postojećim površinama. Mnoge pomenute agrotehničke mere su usmerene u tom cilju - povećanju produktivnosti po jedinici površine. Konvencionalnim sistemom proizvodnje hrane nije moguće povećati produktivnost zbog mnogih negativnih efekata, koji će biti razmotreni. Većina površina pogodnih za poljoprivredu je već u upotrebi, a sve veće površine obradivog zemljišta se koriste za urbanizaciju i infrastrukturu, ili su podložni degradaciji i dezertifikaciji. Ostaje mogućnost širenja poljoprivrednih površina na račun prirodne vegetacije. Mnogo ovakvih površina je pod tropskim i drugim šumama, koje su istaknute kao veoma značajne za održanje globalnog biodiverziteta, ravnoteže ugljen dioksida i kiseonika u atmosferi i stabilnost klime na Zemlji.
Publikacije
urediGodina | Autori | Naslov |
---|---|---|
1928 | Klages | Crop ecology and ecological crop geography in the agronomic curriculum |
1939 | Hanson | Ecology in agriculture |
1956 | Azzi | Agricultural ecology |
1965 | Tischler | Agrarökologie |
1973 | Janzen | Tropical agroecosystems |
1974 | Harper | The need for a focus on agro-ecosystems |
1976 | Loucks | Emergence of research on agroecosystems |
1977 | Hernandez Xolocotzi | Agroecosistemas de Mexico |
1978 | Gliessman | Agroecosistemas y tecnologia agricola tradicional |
1979 | Hart | Agroecosistemas: conceptos básicos |
1979 | Cox & Atkins | Agricultural ecology: an analysis of world food production systems |
1980 | Hart | Agroecosistemas |
1981 | Gliessman, Garcia & Amador | The ecological basis for the application of traditional agricultural technology in the management of tropical agroecosystems |
1982 | Montaldo | Agroecologia del trópico americano |
1983 | Altieri | Agroecology |
1984 | Lowrance, Stinner & House | Agricultural ecosystems: unifying concepts |
1985 | Conway | Agroecosystems analysis |
1987 | Altieri | Agroecology: the scientific basis of alternative agriculture |
1990 | Allen, Dusen, Lundy, & Gliessman | Integrating social, environmental, and economic issues in sustainable agriculture |
1990 | Gliessman | Agroecology: researching the ecological basis for sustainable agriculture |
1990 | Carroll, Vandermeer & Rosset | Agroecology |
1990 | Altieri & Hecht | Agroecology and small farm development |
1991 | Caporali | Ecologia per l'agricultura |
1991 | Bawden | Systems thinking in agriculture |
1993 | Coscia | Agricultura sostenible |
1998 | Gliessman | Agroecology: ecological processes in sustainable agriculture |
2001 | Garí, Josep A. | Indigenous agroecology: Conserving and Cultivating Biodiversity |
2001 | Garí, Josep A. | Biodiversity and indigenous agroecology in Amazonia |
2001 | Flora | Interactions between agroecosystems and rural communities |
2001 | Gliessman | Agroecosystem sustainability |
2002 | Dalgaard, Porter & Hutchings | Agroecology, scaling, and interdisciplinarity |
2003 | Francis et al. | Agroecology: The Ecology of Food Systems |
2003 | Garí, Josep A. | Agrobiodiversity strategies to combat food insecurity and HIV/AIDS impact in rural Africa |
2004 | Clements, Shrestra | New Dimension in Agroecology |
2007 | Bland and Bell | A Holon Approach to Agroecology |
2007 | Gliessman | Agroecology: The Ecology of Sustainable Food Systems |
2007 | Warner | Agroecology in Action |
2009 | Wezel, Soldat | A quantitative and qualitative historical analysis of the scientific discipline agroecology |
2009 | Wezel et al. | Agroecology as a science, a movement or a practice. A review |
2016 | Méndez, V. Ernesto ; Bacon, Christopher M. ; Cohen, Roseann | Agroecology : a transdisciplinary, participatory and action-oriented approach |
Agroekološki faktori
urediPostojanje i opstanak neke biljne vrste na datom mestu u ekosistemu zavisi, u najvećoj meri od ekoloških faktora. Životne aktivnosti organizama, kako u slobodnoj prirodi, tako i u poljoprivredi, odvijaju se pod složenim uticajem velikog broja ekoloških činilaca ili faktora. Ovi faktori deluju u biosferi i njenim delovima i d njih zavisi intenzitet životne aktivnosti svakog organizma. Sve do Pleistocena priroda na Zemlji se razvijala bez značajnog učešća i uticaja čoveka. Danas je nemoguće naći prostor u biosferi gde se ne oseća njegov uticaj, makar i minimalnog intenziteta. Sa povećanjem ljudske populacije i brzim razvojem različitih tehnologija, industrije i poljoprivrede, negativni uticaj čoveka postaje sve akutniji i alarmantniji. Zadatak naučnika i svih ljudi na Zemlji je da što brže i efikasnije doprinesu rešavanju svih problema nastalih ili nemarnim delovanjem ili iskorišćavanjem prirodnih resursa, da bi se Zemlja, kao do danas jedina poznata planeta na kojoj se održava život, očuvala za budućnost.
Promenljivost ekoloških faktora
urediUtiče na promene u rastu i razviću organizama. Osim toga, promena jednog utiče na promenu drugog ekološkog faktora. Povećanje temperature vazduha izaziva povećano isparavanje sa površine zemljišta i vode, dovodi do povećanja intenziteta Sunčeve svetlosti i sl. Dakle, na promenu jednog faktora drugi faktori odgovaraju modifikacijama, dok živa bića reaguju ekološkim prilagođenostima - adaptacijama.
Klasifikacija
urediAbiotički
uredi- Klimatski
- Edafski
- Fizičko-hemijsko-biološke odlike zemljišta
- Orografski
- Odlike reljefa
- Geofizički
- Gravitacija
- Magnetizam
- Oscilatorna talasna kretanja
Biotički
uredi- Uticaji biljaka na biljke
- Uticaji životinja na biljke
- Uticaji mikroorganizama na biljke
Antropogeni
uredi- Pozitivni i negativni uticaji čoveka
- Klimatski faktori-prosečno stanje meteoroloških činilaca karakterističnih za jedno mesto u dugom nizu godina. Klimatski faktori obuhvataju: svetlost, temperaturu, vodu i vlažnost.
- Edafski faktori-fizičke, hemijske i biološke karakteristike zemljišta, a isto tako na osobine matične podloge na kojoj se zemljište razvija. Ovaj kompleks faktora je takođe, od presudne važnosti za gajenje biljaka, jer je osnovni resurs svake poljoprivrede.
- Orografski faktori-svojstva reljefa, kao što su: nadmorska visina, nagib terena, ekspozicija, stepen razuđenosti reljefa.
- Geofizički faktori-uticaji koji potiču od različitih fizičkih zakonitosti i pojava na zemlji, kao nebeskom telu: gravitacija, magnetizam ili oscilatrona talasna kretanja.
- Uzajamni odnosi između organizama-odnosi između individua iste vrste ili različitih vrsta biljaka, uticaji životinja na biljke ili uticaji nekih drugih organizama.
- Antropogeni faktor- poseban biotički faktor, s obzirom da je delovanje čoveka sveobuhvatno i ispoljava se, kako na lokalnom, tako i na globalnom nivou.
× | 1990. | 2010. | Ukupna promena (%) |
---|---|---|---|
Stanovništvo | 5290 | 7300 | +33 |
Ribe | 85 | 102 | +20 |
Navodnjavano zemljište | 237 | 277 | +17 |
Obradivo zemljište | 1444 | 1516 | +5 |
Livade i pašnjaci | 3402 | 3540 | +4 |
Šume | 3413 | 3165 | -7 |
Populacioni rast
urediEkolozi posmatraju populacioni rast kao neto rezultat stope rađanja, stope smrtnosti i migracija individua u i iz populacije. tako je rast populacije definisan sledećom formulom:
r=(N+1)-(M+E)
gde je r stopa rasta populacije u vremenu, uzimajući u obzir natalitet (N), imigraciju (I), mortalitet (M) i emigraciju (E). Svaka promena populacije kroz vreme je opisana kao:
dP/dt=rP
Reference
uredi- ^ Altiery, Miguel. „Scientific Society of Agroecology”. Agroekology in Action. Pristupljeno 23. 05. 2017.
- ^ Azzi, Girolamo. „SM 3664 — Girolamo Azzi, pioniere dell’ecologia — 2014”. GIORGIO NEBBIA. Arhivirano iz originala 28. 09. 2020. g. Pristupljeno 23. 05. 2017.
- ^ Reproduced from Francis et al., 2003 and Wezel et al., 2009.
Literatura
uredi- Altieri, M.A. 1987. Agroecology: the scientific basis of alternative agriculture. Boulder: Westview Press.
- Altieri, M.A. 1992. Agroecological foundations of alternative agriculture in California. Agriculture, Ecosystems and Environment 39: 23-53.
- Buttel, F.H. and M.E. Gertler 1982. Agricultural structure, agricultural policy and environmental quality. Agriculture and Environment 7: 101-119.
- Carrol, C. R., J.H. Vandermeer and P.M. Rosset. 1990. Agroecology. McGraw Hill Publishing Company, New York.
- Paoletti, M.G., B.R. Stinner, and G.G. Lorenzoni, ed. Agricultural Ecology and Environment. New York: Elsevier Science Publisher B.V., 1989.
- Robertson, Philip, and Scott M Swinton. "Reconciling agricultural productivity and environmental integrity: a grand challenge for agriculture." Frontiers in Ecology and the Environment 3.1 (2005): 38-46.
- Savory, Allan; Butterfield, Jody (01. 12. 1998) [1988]. Holistic Management: A New Framework for Decision Making (2nd izd.). Washington, D.C.: Island Press. ISBN 978-1-55963-487-8.
- The Power of Community: How Cuba Survived Peak Oil. Yellow Springs,Ohio 45387: The Community Solution.
- Vandermeer, J. 1995. The ecological basis of alternative agriculture. Annu. Rev. Ecol. Syst. 26: 201-224
- Wojtkowski, P.A. 2002. Agroecological perspectives in agronomy, forestry and agroforestry. Science Publishers Inc., Enfield, New Hampshire.
- Soil Organic Matter in Sustainable Agriculture (Advances in Agroecology) by Fred Magdoff and Ray R. Weil (Hardcover - May 27,) 2004
- Agroforestry in Sustainable Agricultural Systems (Advances in Agroecology) by Louise E. Buck, James P. Lassoie, and Erick C.M. Fernandes (Hardcover - Oct 1,) 1998
- Agroecosystem Sustainability: Developing Practical Strategies (Advances in Agroecology) by Stephen R. Gliessman (Hardcover - Sep 25,) 2000
- Interactions Between Agroecosystems and Rural Communities (Advances in Agroecology) by Cornelia Flora (Hardcover - Feb 5,) 2001
- Landscape Ecology in Agroecosystems Management (Advances in Agroecology) by Lech Ryszkowski (Hardcover - Dec 27,) 2001
- Integrated Assessment of Health and Sustainability of Agroecosystems (Advances in Agroecology) by Thomas Gitau, Margaret W. Gitau, David Waltner-ToewsClive A. Edwards June 2008, Hardback: 978-1-4200-7277-8 (CRC Press)
- Multi-Scale Integrated Analysis of Agroecosystems (Advances in Agroecology) by Mario Giampietro 2003, Hardback: 978-0-8493-1067-6 (CRC Press)
- Soil Tillage in Agroecosystems (Advances in Agroecology) edited by Adel El Titi 2002, Hardback: 978-0-8493-1228-1 (CRC Press)
- Tropical Agroecosystems (Advances in Agroecology) edited by John H. Vandermeer 2002, Hardback: 978-0-8493-1581-7 (CRC Press)
- Structure and Function in Agroecosystem Design and Management (Advances in Agroecology) edited by Masae Shiyomi, Hiroshi Koizumi 2001, Hardback: 978-0-8493-0904-5 (CRC Press)
- Biodiversity in Agroecosystems (Advances in Agroecology) edited by Wanda W. Collins, Calvin O. Qualset 1998, Hardback: 978-1-56670-290-4 (CRC Press)
- Sustainable Agroecosystem Management: Integrating Ecology, Economics and Society. (Advances in Agroecology) edited by Patrick J. Bohlen and Gar House 2009, Hardback: 978-1-4200-5214-5 (CRC Press)
- Reproduced from Francis et al., 2003 and Wezel et al., 2009.