Mir Ališer Navoj (9. februar 1441 – 3. januar 1501), takođe poznat kao Nizam-al-Din ʿAli-Šir Heravi[n 1] (Čagatajaki turkijski/pers. نظام‌الدین علی‌شیر نوایی), bio je turkijski[1] pesnik, pisac, političar, lingvista, mistik i slikar[2] koji je bio najveći predstavnik čagatajske književnosti.[3][4]

Ališer Navoj
A commemorative Soviet stamp made in honour of Alisher Navaiy's 550th birthday
Komemorativna sovjetska marka izdata u čast 550. rođendana Ališera Navoja
Puno imeNizam al-Din Ališer Navoj
Ime po rođenjuNizām al-Din Alisher Navaiy
Datum rođenja9. februar 1441.
(Islamski kalendar: Ramadan 17, 844)
Mesto rođenjaHerat
 Timuridsko carstvo
Datum smrti3. januar 1501
(Islamski kalendar: Džumada II 12, 906) (starost 59)
Mesto smrtiHerat
 Timuridsko carstvo
ZanimanjePesnik, pisac, političar, lingvista, mistik i slikar
Ališer Navojev portret u Isfani, Kirgistan

Navoj je smatrao da su čagatajski i drugi turkijski jezici bili superiorni u odnosu an persijski u pogledu književne primene, što je neuobičajeno gledište za to vreme. On je branio takvo gledište u svom radu pod nazivom Upoređivanje dva jezika. On je naglašavao svoje verovanje u bogatstvo, preciznost i kovnost turkijskog rečnika za razliku od persijskog.[5]

RadУреди

 
Ališer Navoj prikazan na sovjetskoj poštanskoj marki iz 1942. godine kojom se komemoriše petstota godišnjica njegovog rođenja.

Ališer je služio kao javni administrator i savetnik svog sultana, Huseina Bejkaraha. Takođe je bio graditelj za koga se navodi da je osnovao, obnovio ili obdario oko 370 džamija, medresa, biblioteka, bolnica, karavansaraja i drugih obrazovnih, pobožnih i dobrotvornih ustanova u Horasanu. U Heratu je bio odgovoran za 40 karavansaraja, 17 džamija, 10 rezidencija, devet kupaonica, devet mostova i 20 bazena.[6]

Među Ališerovim najpoznatijim građevinama su mauzolej mističnog pesnika iz 13. veka, Farida al-Dina Atara, u Nišapuru (severoistočni Iran) i Kalasijska medresa u Heratu. On je bio jedan od instrumentalnih doprinosioca arhitekturi Herata, koja je, po rečima Renea Gruseta, postala „Firenca onoga što se s pravom naziva Timuridskom renesansom”.[7] Štaviše, bio je promotor i pokrovitelj učenja, umetnosti i pisma, muzičar, kompozitor, kaligraf, slikar i vajar, i tako slavan pisac da ga je Bernard Luis, poznati istoričar islamskog sveta, nazivao „turskim Čoserom”.[8]

NapomeneУреди

  1. ^ U ranoj novoj persijskoj i istočnoj savremenoj varijanti persijskog jezika postoje dva različita samoglasnika ī i ē koji su prikazani istim persijsko-arapskim slovom ی, a u standardnoj transliteraciji oba obično bivaju transliterisana kao ī. Međutim, kada se razmotri razlika ī i ē, njegovo ime treba prevesti kao Ališer

ReferenceУреди

  1. ^ Richards, John F. (1995), The Mughal Empire, Cambridge University Press, стр. 6, ISBN 978-0-521-56603-2 
  2. ^ Subtelny, Maria Eva (2013). „ʿAlī Shīr Navāʾī”. Brill Online. Encyclopaedia of Islam. Архивирано из оригинала на датум 17. 11. 2018. Приступљено 16. 10. 2015. 
  3. ^ Robert McHenry, ур. (1993). „Navā'ī, (Mir) 'Alī Shīr”. Encyclopædia Britannica. 8 (15th изд.). Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc. стр. 563. 
  4. ^ Subtelny 1993, стр. 90-93.
  5. ^ "قیاس الغتین" نوائی پایه دانشی ندارد.
  6. ^ Alisher Navoi. Complete Works in 20 Volumes. 1—18. Tashkent. 1987—2002. 
  7. ^ Subtelny, Maria Eva (novembar 1988). „Socioeconomic Bases of Cultural Patronage under the Later Timurids”. International Journal of Middle East Studies. 20: 479—505. doi:10.1017/s0020743800053861. 
  8. ^ Hoberman, Barry (1985). „Chaucer of the Turks”. Saudi Aramco World: 24—27. 

LiteraturaУреди

  • Subtelny, Maria Eva (1993). C. E. Bosworth; E. Van Donzel; W. P. Heinrichs; Ch. Pellat, ур. Mīr 'Alī Shīr Nawā'ī. The Encyclopedia of Islam. VII. LeidenNew York: E. J. Brill. 
  • Valitova, A. A. (1974). A. M. Prokhorov, ур. Alisher Navoi. Great Soviet Encyclopedia. XVII. Moscow: Soviet Encyclopedia. 
  • Khwandamir (1979), Gandjei, T., ур., Makarim al-akhlak, Leiden .
  • Babur (1905), Beveridge, A. S., ур., The Baburnama, Tashkent .
  • Semenov, A. A. (1940), Materiali k bibliograficheskomy ukazatelyu pechatnykh proizvedeniy Alishera Navoi i literatury o nem. (Materials for a Bibliography of the Published Works of Alī Shīr Navā'ī and the Secondary Literature on Him), Tashkent .
  • Levend, Agâh Sırri (1965—1968), Ali Şîr Nevaî, Ankara .
  • Aybek, M. T., ур. (1948), Velikiy uzbekskiy poet. Sbornik statey (The Great Uzbek Poet), Tashkent .
  • Erkinov, A. (1998), „The Perception of Works by Classical Authors in the 18th and 19th centuries Central Asia: The Example of the Xamsa of Ali Shir Nawa`i”, Ур.: Kemper, Michael; Frank, Allen, Muslim Culture in Russia and Central Asia from the 18th to the Early 20th Centuries, Berlin, стр. 513—526 .
  • Nemati Limai, Amir (2015), Analysis of the Political Life of Amir Alishir Navai and Exploring His Cultural, Scientific, Social and Economic Works, Tehran & Mashhad: MFA (Cire)& Ferdowsi University .

Spoljašnje vezeУреди