Magdalena (reka)
Magdalena (špa. Rio Magdalena)[3] je reka u Južnoj Americi, najduža u Kolumbiji. Izvire u Severnim Andima u Kolumbijskom masivu i predstavlja udolinu između Istočnih i Centralnih Kordiljera. Teče prema severu na dužini od 1.540 km. Ukupna površina njenog sliva je oko 260.000 km², a prosečna protok oko 7.000 km³/s. Prima nekoliko pritoka na svom toku, od kojih su najznačajnije Kauka sa leve i Sesar sa desne strane (mada je po nekima Magdalena pritoka Kauke). U dolini Magdalene nalazi se nekoliko naselja, Neiva, Puerto Berio, La Glorija i grad Barankilja u samoj delti na ušću u Karipsko more. U donjem delu toka reka formira veliku ravnicu koja se deltasto širi ka ušću i često je plavljena i zamočvarena.[4]
Magdalena | |
---|---|
![]() Reka Magdalena | |
![]() Tok Magdalene | |
Opšte informacije | |
Dužina | 1.528 km (949 mi)[1] km |
Basen | 257.438 km2 |
Pr. protok | 7.200 m3/s (250.000 cu ft/s)[2] m3⁄s |
Sliv | Atlantski okean |
Vodotok | |
Izvor | Severni Andi |
Koor. izvora | 1° 56′ 3″ N 76° 36′ 29″ W / 1.93417° S; 76.60806° Z |
V. izvora | 3.685 m |
Ušće | Karipsko more[2] |
Koor. ušća | 11° 7′ 0″ N 74° 51′ 0″ W / 11.11667° S; 74.85000° Z |
Geografske karakteristike | |
Država/e | ![]() |
Naselja | Barankilja |
Pritoke | Kauka |
Reka na Vikimedijinoj ostavi |
Kurs
urediReka Magdalena je najveći rečni sistem severnih Anda, sa dužinom od 1.612 km.[5] Njeni izvori su na jugu Kolumbije, gde se Andski podopseg Centralnih i Orijentalnih Kordiljera razdvaja, u departmanu Huila. Reka teče istočno, i zatim severno u velikoj dolini između dve Kordiljere. Ona dostiže do obalske ravnice na oko devet stepeni severno, zatim ide na zapad oko 100 km (62 mi), a zatim ponovo na sever, dostižući Karipsko more u gradu Barankilja u zoni poznatoj kao Bokas de Seniza.
Flora i fauna
urediRiba
urediSliv reke Magdalene, koji obuhvata reku Kauka i druge pritoke, veoma je bogat ribom. Prema podacima iz 2008. iz sliva je poznato 213 vrsta riba.[6] Od tada je opisano nekoliko novih vrsta iz basena, kao što je pet iz roda Hemibrycon u 2013,[7] dve iz roda Ancistrus u 2013,[8] i jedna iz roda Farlowella u 2014.[9] Među najpoznatijim vrstama u basenu su Kronoheros umbriferus, Ctenolucius hujeta, Geophagus steindachneri, Ichthyoelephas longirostris, Panaque cochliodon, Pimelodus blochii, Potamotrygon magdalenae, Prochilodus magdalenae, Pseudoplatystoma magdaleniatum i Salminus affinis. Oko 55% ribljih vrsta u slivu je endemsko, uključujući četiri endemska roda: som Centrochir i Eremophilus, i haracidi Carlastyanax (često uključen u Astyanax) i Genycharax.[10] Uopšteno gledano, riblja fauna pokazuje veze sa okolnim basenima, posebno Atrato i Marakaibo, i u manjoj meri i Amazon-Orinoko.[10]
Najproduktivnije ribolovne oblasti u Kolumbiji su u ovom basenu,[11] ali je došlo do drastičnog smanjenja godišnje prinosa sa padom od oko 90% između 1975. i 2008. godine.[12] Primarne pretnje su zagađenje (kao što je ljudski otpad, rudarstvo, poljoprivreda i krčenje šuma koje izazivaju nanos mulja) i gubitak staništa (usled izgradnje brana). Nedavno su izrađene dodatne brana, uključujući El Kuimbo (otvorena 2015. godine) i Ituango (stavljena u funkciju 2022. godine), što je izazvalo određene kontroverze.[13][14] Kao rezultat zagađenja, teški metali su takođe otkriveni u nekim komercijalno važnim ribama u reci.[15] Prema podacima iz 2002. godine, 19 vrsta riba u slivu reke je prepoznato kao ugroženo.[11]
Druge životinje
urediReka Magdalena i njena dolina prelaze širok spektar ekosistema, kao što je paramo u svom izvorištu, suva šuma u gornjem delu njene doline, prašuma u njenom srednjem toku, i močvare u donjem toku.[16] Obični kajman, zelena iguana i smeđi pelikan su izobilni ovim ekosistemima, ali druge životinjske vrste kao što su severnoamerički lamantin, magdalenski tinamu, Todov papagaj, američki krokodil, kolumbijski klizač, magdalenska rečna kornjača, Dalova žabolika kornjača i crvenonoga kornjača su u opasnosti od izumiranja.[17]
Pored toga, postoji mogući rizik koji predstavlja invazivni nilski konj. Prvobitno uvezeni od strane Pabla Eskobara, ovi nilski konji su postali divlji nakon njegove smrti, i od tada su se proširili izvan svog prvobitnog doma na Haciendi Napoles u obližnje regione reke Magdalene.[18][19]
Istorija
urediZbog svog geografskog položaja na severu Južne Amerike, reka Magdalena je od pretkolumbovskih vremena bila pravac ka unutrašnjosti današnje Kolumbije i Ekvadora. Nekoliko naroda koji govore karipske jezike, kao što su Panče i Jarigui, prodrli su kroz zapadnu obalu reke, dok je njen istočni deo bio naseljen civilizacijom Muiska, koja je nazvana reka Juma.
Isto tako, španski konkvistadori koji su stigli u današnju Kolumbiju početkom 16. veka koristili su reku da uđu u divlju i planinsku unutrašnjost nakon što je Rodrigo de Bastidas otkrio i nazvao reku 1. aprila 1501. Tokom španske kolonizacije Amerike, reka je bila jedina transportna veza koja je povezivala Bogotu sa karipskom lukom Kartahena de Indijas, a samim tim i sa Evropom.
Magdalenska kampanja Pjera Labatuta i Simona Bolivara odvijala se duž reke Magdalene.
Godine 1825, Kongres Kolumbije je dodelio koncesiju za uspostavljanje parne plovidbe u reci Magdaleni Huanu Bernardu Elbersu,,[20] ali se njegova kompanija zatvorila ubrzo nakon toga. Do 1845. godine, parobrodi su redovno saobraćali rekom[21] sve do 1961. godine, kada su poslednji parobrodi prestali da rade.[20]
U masovnim medijima
urediNajveći deo filma Ljubav u vreme kolere odvija se u istorijskom, zidinama ograđenom gradu Kartaheni u Kolumbiji. Neki snimci ekrana prikazuju reku Magdalenu i planinski venac Sijera Nevada de Santa Marta.
General u svom lavirintu, Gabrijela Garsije Markesa, je fikcionalizovan prikaz poslednjeg putovanja Simona Bolivara niz reku Magdalenu, gde ponovo posećuje mnoge gradove i sela duž reke.
U delu Magdalena: Reka snova (Knopf, 2020), kanadski pisac, antropolog i istraživač Vejd Dejvis putuje duž reke čamcem, peške, automobilom i na konju kombinujući opise prirode sa epizodama iz kolumbijske istorije.[22]
Galerija
uredi-
Honda grad u slivu Magdalene
-
Nafta luka
-
Magdalena u blizini Barankilje
Vidi još
urediReference
uredi- ^ „Sistema de informacion Ambiental de Colombia – SIAC” (na jeziku: španski). Arhivirano iz originala 2012-03-15. g. Pristupljeno 2011-07-13.
- ^ a b „Chapter 14” (PDF). The Pacific and Caribbean Rivers of Colombia: Water Discharge, Sediment Transport and Dissolved Loads. Arhivirano iz originala (PDF) 2012-03-25. g. Pristupljeno 2011-07-13.
- ^ „Polinizaciones: Las Abejas y las Garzas / The Bees and Storks”. Polinizaciones.blogspot.com. 2008. Pristupljeno 2008-11-06.
- ^ „Sistema Delta Estuarino del Río Magdalena, Ciénaga Grande de Santa Marta”. Ramsar Sites Information Service. Pristupljeno 25. 4. 2018.
- ^ Restrepo, Juan D.; Escobar, Rogger; Tosic, Marko (februar 2018). „Fluvial fluxes from the Magdalena River into Cartagena Bay, Caribbean Colombia: Trends, future scenarios, and connections with upstream human impacts”. Geomorphology. 302: 92—105. doi:10.1016/j.geomorph.2016.11.007. hdl:10784/26918 .
- ^ Maldonado-Ocampo; Vari; and Usma (2008). Checklist of the Freshwater Fishes of Colombia. Biota Colombiana 9: 143–237.
- ^ Román-Valencia; Ruiz; Taphorn; Mancera-Rodriguez; and García-Alzate (2013). Three new species of Hemibrycon (Characiformes: Characidae) from the Magdalena River Basin, Colombia. Rev Biol Trop. 61(3): 1365–1387.
- ^ Taphorn; Armbruster; Villa-Navarro; and Ray (2013). Trans-Andean Ancistrus (Siluriformes: Loricariidae). Zootaxa 3641(4): 343–370.
- ^ Ballen; and Mojica (2014). A new trans-Andean Stick Catfish of the genus Farlowella Eigenmann & Eigenmann, 1889 (Siluriformes: Loricariidae) with the first record of the genus for the río Magdalena Basin in Colombia. Zootaxa 3765(2): 134–142.
- ^ a b Freshwater Ecoregions of the World: Magdalena – Sinu. Arhivirano 2017-01-16 na sajtu Wayback Machine Retrieved 12 August 2014.
- ^ a b Granado-Lorencio; Serna; Carvajal; Jiménez-Segura; Gulfo; and Alvarez (2012). Regionally nested patterns of fish assemblages in floodplain lakes of the Magdalena river (Colombia). Ecol Evol. 2(6): 1296–1303.
- ^ Lasso; Agudelo-Córdoba: Jiménez-Segura; Ramírez-Gil; Morales-Betancourt; Ajiaco-Martínez; Gutiérrez; Usma-Oviedo; Muñoz-Torres; and Sanabria-Ochoa (2011). I. Catálogo de los recursos pesqueros continentales de Colombia. Serie Editorial Recursos Hidrobiológicos y Pesqueros Continentales de Colombia. Bogotá (Colombia): Instituto de Investigación de Recursos Biológicos Alexander von Humboldt (IAvH).
- ^ International Rivers (18 January 2012). Colombia's El Quimbo in Limbo. Retrieved 12 August 2014.
- ^ International Rivers (18 March 2013). Police Detain Ituango Dam Affected. Retrieved 12 August 2014.
- ^ Noreña; Arenas; Murillo; Guío; and Méndez (2012). Heavy metals (Cd, Pb and Ni) in fish species commercially important from Magdalena river, Tolima tract, Colombia. Tumbaga 2(7): 61–76.
- ^ „Magdalena Valley dry forests”. Pristupljeno 2011-07-15.
- ^ „CUIDEMOS NUESTRO RÍO MAGDALENA” (PDF) (na jeziku: španski). Arhivirano iz originala (PDF) 2012-03-27. g. Pristupljeno 2011-07-15.
- ^ Kremer, W. (26. 6. 2014). „Pablo Escobar's hippos: A growing problem”. BBC. Pristupljeno 31. 7. 2017.
- ^ Howard, B.C. (10. 5. 2016). „Pablo Escobar's Escaped Hippos Are Thriving in Colombia”. National Geographic. Pristupljeno 26. 2. 2018.
- ^ a b „Navegación a Vapor en Colombia | xcafe.co” (na jeziku: španski). Arhivirano iz originala 2012-03-27. g. Pristupljeno 2011-07-15.
- ^ Alfred Hettner. „En el río Magdalena.”. Viajes por los Andes colombianos: (1882–1884) (na jeziku: španski). Arhivirano iz originala 28. 04. 2011. g. Pristupljeno 2011-07-15.
- ^ „Book review: Magdalena: River of Dreams”. The Economist (22-28 August 2020). The Economist Newspaper Limited.
Literatura
uredi- Vujadinović, S. (2009): Regionalna geografija Južne Amerike, Geografski fakultet, Beograd
- Arbeláez Cortés, Enrique; Torres, María Fernanda; López Álvarez, Diana; Palacio Mejía, Juan Diego; Mendoza, Ángela María; Medina, Claudia Alejandra (2015). „La biodiversidad congelada de Colombia: 16 años de la colección de tejidos del Instituto Humboldt” [Colombian frozen biodiversity - 16 years of the tissue collection of the Humboldt Institute]. Acta Biológica Colombiana, Universidad Nacional de Colombia. 20: 163—173.
- Nieto Escalante, Juan Antonio; Sepulveda Fajardo, Claudia Inés; Sandoval Sáenz, Luis Fernando; Siachoque Bernal, Ricardo Fabian; Fajardo Fajardo, Jair Olando; Martínez Díaz, William Alberto; Bustamante Méndez, Orlando; Oviedo Calderón, Diana Rocio (2010). Geografía de Colombia [Geography of Colombia] (na jeziku: španski). Bogotá, Colombia: Instituto Geográfico Agustín Codazzi. ISBN 978-958-8323-38-1.
- Rodríguez Becerra, Manuel (2001). „La biodiversidad en Colombia” (PDF). Manuel Rodríguez Becerra. str. 1—32. Arhivirano iz originala (PDF) 23. 11. 2018. g. Pristupljeno 2017-01-30.
- „V Informe nacional de biodiversidad de Colombia - ante el convenio de diversidad biológica” (PDF). United Nations Development Program. 2014. str. 1—156. Arhivirano iz originala (PDF) 04. 04. 2015. g. Pristupljeno 2017-01-30.
- Woods, Sarah (2008). Colombia. Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-242-2. Pristupljeno 2017-01-30.