Primordijalna božanstva grčke mitologije

Primordijalna božanstva grčke mitologije predstavljaju prvu generaciju božanstava, nastalu na početku svemira, koju su naslijedili Titani, a zatim i Olimpski bogovi. Njihovo ime Protogeni (grč. Πρωτογενοι, jednina Protogen ili Protogenos) znači „prvorođeni“ ili „drevni“.

Primordijalna božanstva su prva bića koja su nastala. Oni oblikuju sami svemir i kao takvi su besmrtni. Grupa su božanstava od kojih su sva ostala nastala. Nakon njih vlast nad svemirom su preuzeli Titani, djeca Geje i Urana.

Nastanak uredi

Uglavnom se smatra da su prva božanstva koja su nastala iz Haos(a), mada neki izvori pominju dva božanstva koja su bila roditelji ostalih. Ova božanstva predstavljaju različite elemente prirode. Haos je nekada smatrana suprugom Hrona umjesto Ananke. Primordijalne boginje mogu dobiti djecu partenogenezom, kao i polnim odnosima.

Božanstva prema Hesiodu uredi

Prema Hesiodovoj Teogoniji (oko 700. godine p. n. e.):

  • Haos (praznina, početak, vazduh smrtnika) – bespolno (nekada ženskog rod)
    • Ereb (tama) – m. i Nikta (noć) – ž.
      • Eter (svjetlost, vazduh bogova) – m. i Hemera (dan) – ž.
    • Geja (Majka Zemlja) – ž.
      • Uran (nebo) – m.
      • Ureja (planine) – m.
      • Pont (voda, mora) – m.
    • Tartar (velika paklena jama, koja je posmatrana i kao božanstvo i kao podzemni svijet) – m.
    • Eros (ljubav) – m.

Božanstva prema ostalim izvorima uredi

  • Ananka (potreba) – ž.
  • Hron (vrijeme) – m.
  • Fan (pojava) ili Himer ili Eros (stvaranje) ili Protogen (prvorođeni) – m. (nekada opisan kao hermafrodit, ali uglavnom označen kao muškog roda)
  • Fusida (priroda) ili Tesida (stvaranje) – ž.
  • Nesi (ostrva) – ž.
  • Talasa (more) – ž.
  • Ofion (zmija; često se poistovjećuje sa Uranom, Okeanom, Fanom, ili Hronom) – m.
  • Eurinoma – ž.

Drugačiji rodoslovi uredi

Antički Grci su imali mnogo različitih ideja o svojim primordijalnim božanstvima, koje su kasnije prihvatili Rimljani. Mnogi rodoslovi koje su smislili grčki pjesnici imaju različite bogove kao prvonastale.

Ilijada uredi

„Ilijada“, an ep o Trojanskom ratu, koji se pripisuje Homeru, (usmeno predanje 700. ili 600. godine p. n. e.) govori da je Okean (vjerovatno i njegova žena Tetija) otac svih božanstava.[1]

Alkman uredi

Alkman (oko 600. godine p. n. e.) smatra da je Tetida prva boginja, koja je napravila poros „put“, tekmor „putokaz“ i skotos „tamu“ u neprokrčenoj, bezizražajnoj praznini.

Orfizam uredi

Orfička poezija (oko 530. p. n. e.) je postavila Niktu (Noć) kao prvo božanstvo. Takođe, prema orfičkoj tradiciji, Fan (mistično orfičko božanstvo svjestlosti i stvaranja, nekada poistovjećen sa starijim Erosom) je prvobitni vladar svemira, koji se izlegao iz kosmičkog jajeta.[2]

Aristofan uredi

Aristofan (oko 456–386. p. n. e.) je napisao u svojim „Pticama“ da je Nikta prvo božanstvo i da je ona proizvela Erosa iz jajeta.

Filozofi uredi

I filozofi klasične Grčke su gradili svoje kosmogonije, sa svojim primordijalnim božanstvima:

Galerija uredi

Vidi još uredi

Reference uredi

  1. ^ Homer, Ilijada (Knjiga 14)
  2. ^ Fan na projektu Teoi, Pristupljeno 24. 4. 2013.

Spoljašnje veze uredi