Armije su bile strategijsko-operativne formacije Narodnooslobodilačke vojske (NOVJ) i Jugoslovenske armije (JA). U toku Narodnooslobodilačkog rata formirane su četiri armije. Prva, Druga i Treća armija su formirane 1. januara, a Četvrta armija 1. marta 1945. godine. One su formirane u vreme kada je NOV i POJ obrazovala stabilan strategijski front, prisiljavajući neprijatelja da angažuje ogromne vojne snage. Tada je Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije reorganizovana u Jugoslovensku armiju.[1][2]

Jugoslovenska partizanska zastava

Iako su armije formalno obrazovane tek početkom 1945, funkciju armija su u ranijem periodu imale operativne grupe, u čijem je sastavu često bilo nekoliko korpusa i divizija.

Nastanak armija u NOVJ uredi

Prva armijska grupa NOV i POJ formirana je 15. septembra 1944, radi objedinjavanja snaga za Beogradsku operaciju; u njen sastav tada su ušli Prvi proleterski i Dvanaesti vojvođanski korpus. Po oslobođenju Beograda ova armijska grupa je rasformirana. Krajem 1944. kada su oslobođene Srbija, Makedonija, Crna Gora i Dalmacija i uspostavljen stabilan strategijski front od Drave do Jadranskog mora, na oslobođenoj teritoriji izvršena je mobilizacija ljudstva i materijala.

Tako su bili stvoreni uslovi koji su omogućili viši korak u razvoju Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Početkom januara 1945. formirane su Prva, Druga i Treća armija, a 1. marta i Četvrta armija, kada je Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije preimenovana u Jugoslovensku armiju. Štab Prvog proleterskog korpusa preformiran je u Štab Prve armije, Štab Južne operativne grupe u Štab Druge armije, Štab Dvanaestog vojvođanskog korpusa i deo Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine obrazovali su Štab Treće armije, a Štab Osmog dalmatinskog korpusa i deo Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske Štab Četvrte armije.

Formacija je predviđala komandni deo Štaba armije koji su sačinjavali komandant, politički komesar, načelnik štaba i načelnici operativnog, obaveštajnog i organizacionog odeljenja. U širi deo štaba ušle su komande rodova (artiljerije, inžinjerije, tenkovskih jedinica i veza) i komanda pozadine (komandant, politički komesar i načelnik štaba).

U neposredni sastav armije, van korpusa i divizija, ušle su: artiljerijske, tenkovske, inžinjerijske i dopunske brigade i puk za vezu. Formacijom nisu bili predviđeni korpusni štabovi. Divizije su bile neposredno potčinjene štabu armije, ali štabovi onih korpusa koji su dejstvovali u pozadini neprijatelja rasformirani su tek kada su njihove divizije usled primicanja fronta zauzele mesto u borbenom rasporedu armije.

Spisak armija NOVJ uredi

naziv datum formiranja komandant politički komesar načelnik štaba sastav
Prva armija 1. januar 1945. Peko Dapčević Mijalko Todorović Savo Drljević 1, 5, 6, 11. i 21. divizija[3]
Druga armija 1. januar 1945. Koča Popović Blažo Lompar Ljubo Vučković 17, 23, 25, 28. i 45. srpska divizija[3]
Treća armija 1. januar 1945. Kosta Nađ Branko Petričević Vukašin Subotić 16, 36. i 51. divizija[3]
Četvrta armija 1. mart 1945. Petar Drapšin Boško Šiljegović Pavle Jakšić 9, 19, 20 i 26. divizija[3]

Reference uredi

Literatura uredi