Meglen[1] (Moglen, grč. Μογλενά, Moglena ili Αλμωπία, Almopija, tur. Karacaova, Karadžova) je istorijsko-geografska i administrativna oblast (opština) u Središnjoj Makedoniji, Grčka, na granici sa Republikom Severnom Makedonijom. Po podacima iz 2011. godine broj stanovnika u opštini je bio 27.556.

Opština Meglen
Δήμος Αλμωπίας

Opština Meglen na mapi Središnje Makedonije
Osnovni podaci
Država  Grčka
Periferija Središnja Makedonija
Okrug Pela
Sjedište Subotsko
Stanovništvo
Stanovništvo 27.556 (2011.)
Gustina naseljenosti 28,09 st./km2
Geografske karakteristike
Površina 985,817 km2
Ostali podaci
Vremenska zona UTC+2
Poštanski broj 584 00
Pozivni broj 23840-2
Veb-sajt dimosalmopias.gov.gr

Oblast predstavlja izuzetno lepu kotlinu, oivičenu planinama Nidže (Voras) sa zapada, Kožuf (Dzena) sa severa i Pajak (Pajko) sa istoka. Kroz Meglensku kotlinu teče reka Meglenica (Moglenicas) sa svojim brojnim pritokama.

Istorija

uredi

U doba antike oblast poznata kao Almopija, je jedna od 17 provincija drevnog Makedonskog carstva. Ime oblasti potiče od almopite — u grčkoj drevnoj mitologiji narod divova.

U periodu od 67. veka u oblast se naseljava slovensko pleme Sagudati koji su kraju nadenuli ime Meglen i u njemu grad-tvrđava istog imena, koje je i episkopsko sedište. Posle bitke na Belasici 1014. godine i smrti makedonskog cara Samuila grad je opsedan od vojske cara Vasilija II. Posle dugog otpora pod vođstvom vojvode Ilice, meglen je zauzet 1015. godine. Vizantijske vlasti u grad naseljavaju Sirijce, Jermene i Pečeneze. Od 1018. godine Meglen je tron mitropolita Ohridske arhiepiskopije.

 
Tvrđava Meglen
 
Fragment tvrđave

Oko 1203. godine bugarski car Kalojan preuzima tvrđavu Meglen i prenosi mošti kanonizovanog episkopa Ilariona Meglenskog u svoju prestonicu Trnovo, a car Ivan Asen II ga polaže u crkvu Svetih Četrdeset mučenika.

Grad Meglen je mnogo razrušen u vreme osvajanja Osmanlija i u vreme njihove vladavine. Ruševine tvrđave nalaze se u blizini sela Slatine (Hrisi). Ime Meglen produžavaju da nose episkopija i oblast. 1719. godine episkopska katedra Meglen je preimenovana u Mitropolija Meglen i Katranica (Μητρόπολη Μογλενών και Κατρανίτζης). Sredinom 18. veka, 1759. godine, veliki deo slovenskog i vlaškog stanovništva Meglena, na čelu sa mitropolitom prima islam. Središte mitropolita prebačeno je u Katranicu (Pirgi), zatim u Embore (Emborio) i na kraju u Lerin (Florina).

Na kraju 19. veka oblast je naseljena većinom slovenima hrišćanima, zatim, Pomacima i Vlasima, a podeljena je između kaza: Vodenske, Pazarske i Đevđelijske. Sloveni su se u Meglenu nazivali „pulivakovci“ ili „dolnopolenci“.

Posle Drugog Balkanskog rata, 1913. godine Meglen ulazi u sastav Grčke. Za vreme Prvog svetskog rata Meglen se nalazi neposredno uz glavnu liniju Solunskog fronta. Sela Sborsko (Pevkoto) i Tušin (Aetohori) su razrušeni tokom vojnih dejstava, a stanovništvo se preseljava u velikom broju, u različite krajeve: Tikveš, Đevđelijsko, Gornju Džumaju, Staru Zagoru i drugo. Usled ratnih dejstava iseljavali su se i Vlasi najviše u južnu Dobrudžu. 1924. godine odlukama Mira u Lozani, gde je dogovorena razmena stanovništva između Grčke i Turske, muslimansko stanovništvo Meglenske oblasti prinudno je iseljeno (proterano) u Tursku, a na njihovo mesto došli su Grci prognanici iz Male Azije i Istočne Trakije. Meglenski Turci i drugi muslimani (pomaci), u najvećem broju, od strane Turske Vlade naseljeni su u oblastima Antalije i Isparte.

Vlahomeglen

uredi
 
Karta Vlahomeglena

U najseveroistočnijem delu oblasti, u gornjem toku Goleme reke i po zapadnim i istočnim padinama planine Pajak smešteno je nekoliko sela, koja obrazuju kraj poznat kao „Vlahomeglen“ (ili na grčkom: Βλαχομογλενά). Vlaška meglenska sela su Noti (Notija), Lugunci (Langadija), Berislavci (Periklija) i Ošin (Arhangelos), ali geografski Vlahomeglen izlazi van geografskih granica Meglena i obuhvata i sela Ljumnica (Skra), Kupa, Livada (Livadija), Crna Reka (Karpi) i Barovica (Kastaneri) u opštini Peonija, kao i Huma, Sermenin i Konsko u opštini Đevđelija, u Severnoj Makedoniji.

Ova sela tradicionalno su naseljena pravoslavnim Vlasima, a jedno od njih — Noti je 1759. godine poturčeno. Megleno-vlaški ili jezik Meglenorumuna se veoma razlikuje od jezika ostalih makedonskih Vlaha, koji su Kucovlasi (Cincari). Narodna nošnja meglenskih Vlaha razlikuje se od nošnje ostalih Vlaha, a slična je slovenskoj nošnji u Meglenu. Veliki deo običaja ovog naroda sličan je običajima svojih slovenskih komšija.[2]

Godine 1900, region Đevđelija, u kome je živelo najviše Meglenskih Vlaha, imao je 49.315, od toga su 20.643 Sloveni, 14.900 Turci, 9.400 hrišćanski Cincari i Meglenski Vlasi, 3.500 muslimanski Meglenski Vlasi, 655 Romi, i 187 Čerkezi.

Vlasi-muslimani iz sela Noti su se 1923. godine iselili u evropski deo Turske. U Turskoj su poznati kao Karađovalides, što dolazi od od Karađova (turski naziv za Meglen). Godine 1926, oko 450 porodica meglenskih Vlaha preselilo se u Rumuniju i nastanilo se u Južnoj Dobrudži. Nakon što je Bugarska ponovo osvojila Južnu Dobrudžu 1940. godine, Meglenski Vlasi su se preselili u druge delove u Rumuniji, a mnogi od njih su se naselili u Severnoj Dobrudži. 270 porodica Megleno-Vlaha i 158 porodica Cincara nastanilo u ovom delu Rumunije između 1940. i 1948. godine. Tokom 1947. i 1948. godine, nove komunističke vlasti deportovale su 40 meglenskih porodica u susedne županije i u Banat, a samo mali broj njih se vratio u Dobrudžu.

Danas ima svega 1.200 govornika megleno-vlaškog. Drugi talas Meglenaca je emigrirao u Rumuniju i druge zemlje tokom Drugog svetskog rata i Grčkog građanskog rata, zbog teških borbi u regionu Meglena. Veoma mali broj je ostao da živi u Banatu.


Stanovništvo

uredi
Demografija
2011.
27.556[3]

Reference

uredi
  1. ^ Cvijić 1906, str. 413.
  2. ^ Theodor Capidan, Op. cit. p. 32-33, 38-39, 43, 46. Arhivirano na sajtu Wayback Machine (14. oktobar 2014), Pristupljeno 12. 4. 2013.
  3. ^ „Detailed census results 2011”. Arhivirano iz originala 16. 10. 2015. g. Pristupljeno 7. 5. 2015. 

Literatura

uredi
  • Cvijić, Jovan (1906). Osnove za geografiju i geologiju Makedonije i Stare Srbije. Tom 2. Beograd. 
  • Kiril Mladenov. Oblastta Meglen v Makedoniя. Istoriko-etnografski pregled i narodnostni borbi, Sofiя 1936, 56 s.
  • Mladenov, Kiril. Narodni pesni ot Meglensko, Makedonski pregled, 1936, № 3-4, s. 141-157
  • Capidan, Theodor, Meglenoromânii, Istoria şi graiul lor, vol. I, Cultura Naţională, Bucureşti, 1925
  • Capidan, Theodor, Macedoromânii. Etnografie, Istorie, Limbă, Fundaţia regală pentru literatură şi artă, Bucureşti, 1942.
  • Coman, Virgil, Meglenoromânii, Ieri şi azi, în revista „Magazin istoric”, an XXXVII, nr 10 (439), octombrie 2003, Bucureşti, p. 16-18
  • Μέλλιος, Λάζαρος Α., "Ο εξισλαμισμός του Μητροπολίτη Μογλενών - Πέλλης", Έκδοση της Ιεράς Μονής του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Αριδαίας 2.

Spoljašnje veze

uredi