Paravojna formacija

Paravojna formacija ili paravojska je izraz koji u najširem smislu označava svaku organizaciju grupu čiji su pripadnici naoružani, opremljeni ili obučeni za oružanu borbu, odnosno vojne zadatke, ali se iz različitih razloga ne smatra vojskom. U užem smislu se razlikuju dve kategorije paravojnih formacija.

Pripadnici nemačke desničarske milicije frajkora 1920-ih

U prvu spadaju oružane formacije neke države koje organizacijski ne spadaju u njenu stajaću, odnosno redovnu vojsku. Kao primeri mogu poslužiti:

Ređe se u tu kategoriju ubrajaju redovne policijske formacije neke države, i po pravilu tek u vanrednim situacijama kao što su rat i elementarne nepogode. Tako je npr. kalifornijskim zakonima policija Los Anđelesa definiše kao paravojna formacija. Druga kategorija paravojnih formacija se odnosi na oružane formacije koje su organizovane ili obavljaju aktivnosti ekvivalentne redovnoj vojsci, ali iza njih ne stoji eksplicitna sankcija neke države. To se pre svega odnosi na razne ustaničke grupe i ilegalne političke pokrete. Kao primeri takvih paravojnih formacija mogu poslužiti FARK u Kolumbiji, Tamilski tigrovi na Šri Lanki ili OVK na Kosovu. Osim njih postoje paravojne formacije kao oružana krila pojedinih političkih stranaka. Često se u takvim slučajevima koristi izraz milicija. Postoje slučajevi gde se sticajem vojnih, političkih i drugih okolnosti paravojna formacija transformiše u redovnu vojsku. Kao primer može da posluži Jugoslavija u drugom svetskom ratu gde su na početku Narodnooslobodilački partizanski odredi Jugoslavije bili tek jedna od brojnih paravojnih formacija, odnosno oružano krilo KPJ, da bi na kraju pod nazivom Jugoslavenska armija bili priznati kao redovne oružane snage Demokratske Federativne Jugoslavije. Izraz paravojne formacije je poslednjih decenija često dobijao pežorativna značenja, za šta su zaslužni brojni primeri gde su paravojne formacije vršile terorističke aktivnosti i ratne zločine, a s njima povezivane države i politički pokreti koji su nastojali da na osnovu njihove „paravojne“ prirode, odnosno formalne nevezanosti za ratno pravo ili sopstveni pravni poredak, umanje sopstvenu odgovornost.

Spoljašnje vezeUredi