Ekološka niša

Ekološka niša predstavlja zbir svih ekoloških valenci jedne organske vrste, koje ona podnosi na mjestu koje naseljava.[1] Ekološka niša se može definisati kao mjesto i uloga koju jedan organizam ima u ekosistemu, kao i položaj koji zauzima na dejstvo ekoloških faktora. U tom datom opsegu tolerancije svih ekoloških faktora moguć je život date vrste. Kada sagledamo ekološku nišu određene vrste, dobijamo sliku o vremenu, mjestu i načinu ostvarivanja životnih aktivnosti te vrste.

Kroz istoriju su se mijenjale definicije ekološke niše. Tako ju je u nauku uveo engleski ekolog Grinel 1917. godine, definišući je kao prostornu nišu, odnosno mjesto koje neka vrsta zauzima na datom staništu. 1927. godine, poznati engleski ekolog Elton proširio je pojam ekološke niše, definišući je kao funcionalnu ili trofičku nišu, tačnije, ulogu date vrste u trofičkim odnosima u biocenozi. Na kraju je Hatčinson 1957. godine uveo novi pojam i shvatanje ekološke niše kao višedimenzionalnog prostora, u kome su u vidu dimenzija prisutni svi abiotički i biotički faktori sredine koji utiču na vrstu i određuju njen opstanak. Od tog trenutka mi objašnjavamo ekološku nišu kao višedimenzionalnu ili fundamentalnu nišu, u kojoj njene dimenzije čine svi ekološki faktori. Nasuprot fundamentalne, Hatčinson razlikuje realizovanu ekološku nišu koja se u prirodi ostvaruje, i koja se odlikuje ograničenom širinom zbog svih otpora sredine.

Ekološka niša je ograničena dimenzijama. Te dimenzije predstavljaju svi ekološki faktori, kao što su klimatski ili orografski, ali i resursi koje svaka jedinka koristi u toku života (voda, vazduh, mineralne materije, hrana i sl.). Sve dimenzije ekološke niše date vrste su kompleksno definisane vrijednostima ekološke valence, ali i promjenama u brojnosti, rastu i razviću vrste. Postoje veze između ekološke niše i kompeticije. Eliminacija jednog od kompetitora dešava se kada realizovana ekološpka niša potpuno ispuni fundamentalnu nišu drugog kompetitora, posle čega on ne može opstati. To se naziva princip kompetitivnog isključenja. Međutim, diferencijacija ekoloških niša se javlja u suprotnom slučaju, odnosno kada se ekološke niše dvije kompetitorske vrste vremenom sve više razlikuju, da bi se na kraju toliko udaljile i omogućile opstanak obije vrste.

ReferenceUredi

  1. ^ Pocheville 2015, str. 547–586

LiteraturaUredi

  • Pocheville, Arnaud (2015). „The Ecological Niche: History and Recent Controversies”. Ur.: Heams, Thomas; Huneman, Philippe; Lecointre, Guillaume; et al. Handbook of Evolutionary Thinking in the Sciences. Dordrecht: Springer. str. 547—586. ISBN 978-94-017-9014-7. 
  • Stevanović BM, Janković MM. 2001. Ekologija biljaka sa osnovama fiziološke ekologije biljaka. NNK International: Beograd.
  • Nedović B. 1999. Ekologija životne sredine. Poljoprivredni fakultet Banja Luka: Banja Luka.