Svetosavska večernja škola
Svetosavska večernja škola osnovana je 1887. godine u Beogradu, pod direktnim uticajem i pokroviteljstvom Društva Svetog Save. U ovoj školi su se prvenstveno školovali mladići iz tada neoslobođenih srpskih zemalja, Stare Srbije i Makedonije. Škola je imala za cilj da podučava učenike u duhu srpstva i pravoslavlja i da neguje srpski jezik, istoriju i tradiciju, da širi pismenost i očuva srpski maternji jezik. Sami njeni učenici su ovu školu često nazivali i Zidarska škola, zbog toga što je zidarstvo bilo jedan od glavnih predmeta i što su se mnogi učenici bavili ovim zanatom. Po nekima, školu su ovako nazvali i zbog slobodnih zidara u samom Društvu Sveti Sava.[1] Upravnik ove škole bio je Milojko Veselinović, srpski diplomata i nacionalni radnik.
Osnivanje
urediGlavni odbor Društva Svetog Save kao najjače sredstvo za izvođenje svog programa smatrao je obrazovanje i školu, kroz koju bi najuspešnije širio prosvetu i negovao nacionalna osećanja i vrline u srpskom narodu. Zbog toga je Glavni odbor pristupio osnivanju Svetosavske škole, u kojoj bi se učila deca i mladići iz neoslobođenih krajeva zemlje. Prema ondašnjim prilikama prvu Svetosavsku školu osnovao je Glavni odbor u Beogradu, pred Božić, krajem 1887. godine.[1] Ovakva ideja postojala je i ranije, da se osnuje škola za dečake iz Stare Srbije i Makedonije, tako da se taj pokušaj stopio sa poduhvatom Glavnog odbora i osnovana je Svetosavska večernja škola.
Po objavi upisa u ovo školu, za samo nekoliko dana, prijavio se veliki broj dece iz neoslobođenih krajeva zemlje, koja se se zatekla u Beogradu na raznim zanatima i poslovima, da ih prostorije namenjene za školu nisu mogle primiti. Ovi učenici su se uglavnom bavili zidarstvom, ciglarstvom, pekarstvom i drugim zanatima. Na molbu Društva uprava Beogradske opštine je ustupila još prostorija u Terazijskoj osnovnoj školi, kako bi bilo mesta za sve zainteresovane učenike.[1] Ova škola je izabrana zbog svog topografskog položaja i ostaće na istoj adresi čak i kada Društvo Svetog Save dobije svoj Dom.
Najviše upisanih učenika bilo je iz Stare Srbije i Makedonije i to iz Veleske i Prilepske oblati. Dosta ih je bilo iz sela Vefčana, Labuništa, Piskupštine, Nereza, Podgorice, Jablanice (Debar), a bilo je mladića i iz Crne Gore i Sandžaka. Bilo je dosta odraslih ljudi, kao i onih koji su već išli u neku školu i nekih koji nikada nisu.
Za uspostavljanje ove škole Glavni Društveni Odbor tražio je odobrenje od Ministarstva prosvete, pri kome se nalazilo Odeljenje za srpsku crkvu i škole u Turskoj. Ministarstvo je odobrilo nastavni program po kome je od članova Glavnog Društvenog odbora sastavljen Školski Odbor pod imenom Odbor za uređenje Svetosavske škole u Beogradu. Ministarstvo prosvete je prvih šest godina za sve učenike ove škole davalo udžbenike, a kasnije ih je sam Glavni odbor kupovao od Društvenih sredstava.[1]
Predmeti
urediU ovoj školi učili su se sledeći predmeti[1]:
- Hrišćanska nauka
- Srpski jezik
- Račun
- Geometrijski oblici
- Zidarstvo
- Zemljopis
- Srpska istorija
- Osnovi iz jestastvenice
- Osnovi iz fizike
- Crkveno pevanje
- Narodno pevanje
- Deklamovanje narodnih, umetničkih i junačkih pesama
- Slobodno crtanje
- Krasnopis
Program je bio sledeći[1]:
Prvi razred
uredi- Srpski jezik - podrazumevao je čitanje i pisanje, čitanje tečno sa razumevanjem i sa što pravilnijim naglaskom. Čitalo se iz Bukvara i Čitančice za prvi razred i po mogućstvu iz drugih prigodnih knjiga. Pisalo se samo na tablicama, što je moguće lepše i pravilnije. To je bio najvažniji predmet u školi i najviše se pažnje poklanjalo njemu.
- Račun - podrazumevao je brojanje na računaljci i drugim predmetima do sto, kao i usmeno bez pomoćnih premeta, sa golim brojevima.
- Nauka Hrišćanska - podrazumevao je da se lepo znaju prekrstiti, da znaju Oče naš na staroslovenskom sa tumačenjem. Poznavanje velikih praznika Božića, krsnih slava, Svetog Save, kao i život Svetog Save.
- Zidarstvo s crtanjem - podrazumevao je poznavanje građevinskih materijala, kao i crtanje lakših predmeta.
- Pevanje - podrazumevao je učenje lakših narodnih i crkvenih pesama.
Drugi razred
uredi- Srpski jezik - podrazumevao je čitanje i pisanje po udžbenicima za drugi razred, takođe učenici su pisali po diktatu, a i sami su sastavljali pisma i sastave.
- Račun - podrazumevao je sve računske operacije do hiljadu.
- Zemljopis - podrazumevao je učenje strana sveta, crtanje škole i njene dalje okoline. Učenje šta je okrug, srez, i šta je opština, sve to samo uz pomoću karte.
- Nauka Hrišćanska - učenje o praznicima, redom po kalendaru.
- Zidarstvo - upotreba građevinskog materijala
- Crtanje - crtanje slobodnom rukom i lenjirom, obraćanje pažnje na razmeru.
- Pevanje - učenje narodnih i crkvenih pesama.
Treći razred
uredi- Srpski jezik - podrazumevao je brzo čitanje sa razumevanjem iz udžbenika za treći i četvrti razred. Lepo pisanje po kazivanju i iskazivanju svojih misli, deklamovanje lakših i zanimljivijih sastava.
- Račun - podrazumevao je proširivanje i utvrđivanje pismenog računanja u sva četiri vida. Pisanje razlomaka i računanje sa desetinama. Izračunavanje površina i zapremina.
- Zemljopis - podrazumevao je učenje o srpskim zemljama i Balkanskom poluostrvu.
- Srpska istorija - podrazumevalo se učenje o doseljavanju i naseljavanju srpskih zemalja, primanje Hrišćanstva, kao i učenje istorije od Nemanjića do oslobođenja od Turaka.
- Nauka hrišćanska - učenje o rođenju, životu i učenju Hristovom i čitanje Jevanđelja.
- Slovensko čitanje - podrazumevalo je upoznavanje sa azbukom i vežbanje u čitanju.
- Zidarstvo - podrazumevalo je obnovu naučenog u prethodnim razredima, razumevanje planova i pravljenje predračuna. Učenje o ugovorima, o vođenju dnevnika, o dovršenim radovima.
- Crtanje - učenje crtanja slobodnom rukom, sa senčenjem i geometrijskog crtanja sa lenjirom i šestarom.
- Pevanje - narodno i crkveno.
- U svim razredima naglašena je nacionalna strana, pismenost i govor na srpskom jeziku. Za to je bilo potrebno posebnu pažnju pokloniti pismenosti, srpskom jeziku i srpskoj istoriji.
Već 1888. godine Svetosavska škola je proširena osnivanjem Svetosavske Pripravne škole, koju su pohađali oni učenici, koji bi Svetosavsku ili neku drugu školu, završili sa odličnim uspehom.[2] Idejni tvorac ove škole bio je Milojko Veselinović, koji je, sve dok nije premešten u Carigrad u Poslanstvu Srbije, bio i član Glavnog odbora.
Školska slava bio je Sveti Sava i počela se slaviti 1889. godine, u početku u samoj školi uz prisustvo predsednika Društva i celog Društvenog Odbora, kao i mnogih drugih gostiju.[1] Kada Dom ovog Društva bude završen, škola će u njemu proslavljati svoju slavu, najsvečaniji dan u godini.
Kasnije će, osim u Beogradu, Svetosavske Večernje škole biti otvorene i u Nišu i u Kragujevcu.[1]
Škola je postojala sve do mobilizacije 1912. godine, kada zbog početka Balkanskih ratova prestaje sa radom.[1]
Vidi još
urediReference
urediLiteratura
uredi- Spomenica društva Svetoga Save (1886-1936), ur. Dr Jovan Hadži Vasiljević, Beograd, 1936.
- Bratstvo XVI, Društvo „Sveti Sava”, Beograd, 2012.