Ustanak je oružana pobuna protiv nečije državne vlasti. Njeni učesnici, odnosno ustanici, podanici su te vlasti koji nastoje da na određeno područje zamene postojeću vlast vlastitom i/li nečijom drugom.

Zbor u Orašcu - početak Prvog srpskog ustanka

Suština i vrste ustankaUredi

Motivi, ciljevi kao i načini vođenja ustanka zavise od okolnosti; Od onih u kojima se nastoje u potpunosti ukloniti nečija vlast ili režim ili neko područje izdvojiti iz države, do onih u kojima ustanici ne dovode u pitanje okvirni politički poredak, nego nasiljem nastoje poboljšati svoj položaj (smanjenje poreza, ukidanje regrutacije) ili izboriti određena prava (ispovedanje vlastite vere i sl.).

Pod ustancima se obično podrazumevaju pobune osoba ili društvenih grupa koje se nalaze u podređenom položaju u odnosu na vladajući stalež.

Ustanci mogu predstavljati dio šire celine, odnosno oružanog sukoba u kome sudeluju suverene države; jedna od njih pri tome može podržavati ustanike na području neprijatelja kako bi ga oslabila. Drugi svetski rat, u kome su Saveznici pomagali razne ustanke protiv osovinskih vlasti za to pruža niz primera.

Posebna vrsta ustanka je ona u kome aktivno sudeluju organi same državne vlasti, a koja za cilj ima njenu promenu; za takve se situacije koristi izraz državni udar. Ukoliko ustanak preraste u dugotrajan sukob između relativno izjednačenih protivnika, onda se za njega koristi izraz građanski rat. Za ustanak koji za svoj krajnji motiv ima postizanje dalekosežnih ili dramatičnih promena društveno-političkog uređenja se koristi izraz revolucija. Ustanak malog, lokalnog značaja (prostorno, vremenski, po broju učesnika) naziva se buna.

PrimeriUredi

 
„Hercegovci u zasedi“ - prikaz iz časopisa „Srpska zora“ povodom Nevesinjske puške

Kao primer na nivou svetske istorije se navode ustanci robova u starom Rimu ili seljački ustanci u Kini i srednjovekovnoj Evropi. To se takođe odnosi i na određene etničke skupine ili naroda koje se oružjem nastoje osloboditi strane vlasti - kao primer se navodi jevrejski ustanci protiv Rimskog carstva ili Šleski ustanci 1919-1921.

Za istoriju Srba značajni su sledeći ustanci:

Vidi jošUredi

Spoljašnje vezeUredi

  Mediji vezani za članak Ustanak na Vikimedijinoj ostavi