Prespanska arhiepiskopija

Prespanska arhiepiskopija je istoriografski naziv za srednjovekovnu pravoslavnu pomesnu crkvu, koja je postojala krajem 10. i početkom 11. veka u južnoslovenskoj državi cara Samuila i njegovih naslednika (976—1018).[1]

Prespanska arhiepiskopija
Osnovni podaci
Osnivanjenakon 976. godine
Predstojateljprespanski, a potom ohridski arhiepiskop
SjedištePrespa, a potom Ohrid
Kanonska jurisdikcijateritorija Samuilovog carstva
Statistika
Eparhija18 (prema prespanskom natpisu)

Sedište arhiepiskopa, koji se nazivao i patrijarhom, prvobitno se nalazilo u Prespi, na ostrvu Svetog Ahilija, a kasnije je preneto u obližnji Ohrid. Stoga se u istoriografiji upotrebljava i dvojni naziv: Prespansko-ohridska arhiepiskopija,[2][3] odnosno Prespansko-ohridska patrijaršija ili samo Prespanska patrijaršija.[4]

Obuhvatala je brojne eparhije, na područjima današnje Severne Makedonije i delimično Grčke, Bugarske, Srbije i Albanije. Nakon vizantijskog osvajanja (1018), transformisana je u novu Ohridsku arhiepiskopiju (1019).[5]

Istorija

uredi
 
Ostaci Samuilove bezilike, na prespanskom ostrvu Svetog Ahilija
 
Tlocrt Samuilove bezilike na prespanskom ostrvu Svetog Ahilija

Uporedo sa izgradnjom države, koja je stvorena nakon uspešnog ustanka Kometopula (976), car Samuilo je pristupio preuređenju crkvenih odnosa na oslobođenim područjima. Pored brojnih episkopija koje su ranije pripadale staroj Bugarskoj patrijaršiji iz vremena careva Simeona i Petra, nova Samuilova država je postepenim širenjem obuhvatila i neke eparhije koje su pripadale susednim vizantijskim mitropolijama, kao što su Dračka ili Solunska.[6][7]

Nakon raznih promena i premeštanja crkvenog središta (iz bugarskog Dorostola preko Serdike u Voden i Moglen), Samuilo je krajem 10. veka radi stvaranja objedinjene crkvene vlasti uredio novo crkveno središte u Prespi, gde je na ostrvu Svetog Ahilija podigao veliki saborni (katedralni) hram, koji je postao sedište prespanskog arhiepiskopa.[6][8][9]

Delimično sačuvani natpis iz pomenutog hrama svaedoči da je Prespanska arhiepiskopija u to vreme (oko 1000. godine) obuhvatala čak osamnaest eparhija, od kojih se u pomenutom natpisu danas raspoznaju nazivi samo devet: Vidin, Glavinica, Ber, Bitolj, Velbužd, Selasfor (Devol), Skoplje, Serdika i Edesa (Voden).[10][11]

Tokom poznijih godina Samuilove vladavine, kada je porastao značaj Ohrida kao glavnog centra političke vlasti, u taj grad je iz Prespe preneto i sedište arhiepiskopije, koja je takođe smatrana patrijaršijom, a takvo uređenje je zadržano i za vreme vladavine Samuilovih naslednika, Gavrila Radomira i Jovana Vladislava.[6][12][13]

Uporedo sa vizantijskim napredovanjem nakon bitke na Belasici (1014), postepeno je sužavan i opseg države Samuilovih naslednika, a samim tim i opseg njihove arhiepiskopije, odnosno patrijaršije, koja je nakon konačnog vizantijskog osvajanja (1018) ukinuta i zamenjena novom (vizantijskom) Ohridskom arhiepiskopijom (1019).[9]

Vidi još

uredi

Reference

uredi
  1. ^ Zajkovski 2018, str. 167.
  2. ^ Ѓorgiev-Likin 2015, str. 61-62.
  3. ^ Belčovski 2015, str. 107-108.
  4. ^ Grujić 1920, str. 9.
  5. ^ Zajkovski 2018, str. 165—172.
  6. ^ a b v Ljubinković 1969, str. 125-139.
  7. ^ Komatina 2016, str. 80-87.
  8. ^ Pirivatrić 1997, str. 154.
  9. ^ a b Komatina 2016, str. 86-87.
  10. ^ Pirivatrić 1997, str. 155.
  11. ^ Komatina 2016, str. 84.
  12. ^ Angeličin-Žura 2008, str. 9-18.
  13. ^ Komatina 2016, str. 87.

Literatura

uredi

Spoljašnje veze

uredi