Almaško groblje

Almaško groblje sa Hramom svetih apostola Petra i Pavla.

Almaško groblje je jedno od najlepših i istorijski gledano, najzanimljivijih grobalja u Novom Sadu. Nalazi se u gradskom jezgru, na kraju Kisačke i Ulice Vojislava Ilića, na Trgu mira broj 1. Površina mu je 53 620 m2.[1] Pretpostavlja se da je na Almaškom groblju sahranjeno najmanje 18.000 pokojnika. Osim namene sahranjivanja ovo staro novosadsko groblje ima karakter zaštićenog kompleksa i autentične ambijentalne vrednosti.[2]

IstorijatUredi

Almaško groblje formirano je 1860. godine kada se, u odnosu na tadašnju gradsku urbanu celinu, nalazilo se na periferiji. Razvojem grada groblje je okruženo stambenom i poslovnom zonom, pa su neki grobovi morali biti premešteni. Prostorne elemente groblja čine: grobna polja, kapela, dva prizemna objekta na ulazu, popločane površine i zidana ograda oko groblja.[2]

Groblje je bilo u aktivnoj upotrebi do 1974. godine, kada je zatvoreno za sahranjivanje. Godine 1997. proglašeno je za Kulturno dobro od velikog značaja, u okviru Prostorna kulturno-istorijska celina Groblja van upotrebe. Ova celina obuhvata Uspensko, Almaško, Jevrejsko i Katoličko groblje u Novom Sadu. Sahranjivanje je ponovo dozvoljeno 1992. godine, ali samo za nosioce prava na grobno mesto ili grobnicu. [a][1] Konzervatorsko-restauratorski radovi na Almaškom groblju izvođeni su 1998, 2002 i 2004 godine.[3] U Generalnom planu Novog Sada do 2005. godine stara groblja su planirana kao spomen-parkovi koje je potrebno sačuvati, zaštititi i prostorno-oblikovno urediti.[2]

Početkom 21. veka Almaško groblje nekoliko puta se našlo na meti vandala.[4]

Kulturno dobro od velikog značajaUredi

 
Trideset nadgrobnih spomenika sa grobnim mestima istaknutih političkih, kulturnih i javnih radnika
 
Posebno je zanimljiv spomenik dr Jovanu Andrejeviću, postavljen uz sam zid Almaške kapele.

Svojim pojedinačnim i ukupnim kulturno istorijskim vrednostima ova Prostorna kulturno-istorijska celina predstavljaju izuzetan materijalni trag i svedočanstvo socijalno-klasnog, kulturnog i društveno-ekonomskog statusa građana Novog Sada. Očuvana u zatečenom stanju ona istovremeno predstavljaju značajan izvor podataka za proučavanje istorije etničkog sastava stanovništva, umetničke i zanatske delatnosti, paleografije, jezičkih osobenosti i drugih značajnih momenata vezanih za istoriju, razvoj privrede i kulture grada. Pojedinačno i kao celina arhitektonskih, likovnih, hortikulturnih i ambijentalnih vrednosti ova groblja su sastavni deo graditeljskog i kulturnog nasleđa Novog Sada.[3]

U okviru celine utvrđena su spomenička svojstva za preko stotinu nadgrobnih spomenika znamenitih kulturnih, javnih, političkih ličnosti i građana Novog Sada. Na Almaškom groblju nalazi se Trideset nadgrobnih spomenika sa grobnim mestima istaknutih političkih, kulturnih i javnih radnika, proglašenih za Spomenike kulture.[5] Posebno je zanimljiv spomenik dr Jovanu Andrejeviću, postavljen uz sam zid Almaške kapele.[3]

Almaška kapelaUredi

Na Almaškom groblju nalazi se Hram svetih apostola Petra i Pavla, mali hram, grobljanska kapela, ne veća od monumentalne grobnice. U ovoj osvećenoj kapeli se služe liturgije i uznose molitve za pokojne, ali se u njoj takođe nalazi i kripta u kojoj su sahranjeni ktitor kapele Episkop bački Platon Atanacković i njegov sin Vasilije Atanacković, rođeni brat Episkopa Platona, Jovan Atanacković i pored njih Episkop bački German Opačić. Da je kapela i monumentalna grobnica, svedoče ne samo arhitektura hrama, njen ikonostas i zidno slikarstvo visoke umetničke vrednosti već i biografija ktitora episkopa bačkog Platona Atanackovića, čiji je rad po svemu bio monumentalnog karaktera i jedan od temelja srpskog duhovnog, prosvetnog i kulturnog razvoja novijeg doba.[6]

Znamenite ličnosti sahranjene na Almaškom grobljuUredi

Osim ličnosti sahranjenih u kripti, na Almaškom groblju sahranjen je velikog broja znamenitih Novosađana, kulturnih i naučnih radnika, lekara, profesora, inženjera, umetnika, kao i uglednih građana iz trgovačkog, zanatlijskog i seljačkog staleža.[1] Između ostalih na almaškom groblju sahranjeni su: Pavle Simić, akademski slikar, Milan Savić, dugogodišnji sekretar Matice srpske i urednik časopisa Letopis Matice srpske, Đoka Mijatović, jedan od prvih socijalista Vojvodine, Dimitrije i Draginja Ružić, glumci, Arsa Pajević, novosadski knjižar, štampar i izdavač, Antonije Tona Hadžić, pisac, upravnik Srpskog narodnog pozorišta, sekretar Matice srpske, Isidor Bajić, kompozitor, Laza Telečki, glumac i reditelj, Miša Dimitrijević, političar, publicista, glavni urednik časopisa Branik, Kosta Hadži, pravnik, osnivač FK Vojvodina, Marko Nešić, kompozitor i horovođa, Svetislav Stefanović Buca, glumac, Žarko Vasiljević, književnik, Koča Vasiljević, glumac, Teodor Mandić, pravni pisac i politički radnik, Milan Matejić, glumac, Sofija Vujić, glumica Paja Popović, glumac, Ilija Ognjanović Abukazem, književnik i lekar, Arsenije Ćirić, predsednik Zadruge Srba zanatlija, Jovan Andrejević, književnik i lekar, Milan Jovanović Baba, profesor i prevodilac, Jovan Turoman, profesor, Kamenko Subotić, pisac i višegodišnji sekretar Matice srpske, Dimitrije Kirilović, profesor, Vladimir Demetrović, gradonačelnik Novog Sada, Ilija Vučetić, pravnik i publicista, Milan Tabaković, arhitekta,[5] Milka Marković, glumica i prva srpska rediteljka[7] i drugi...

Foto galerijaUredi

napomeneUredi

  1. ^ Što znači da samo srodnici umrlih lica koja već počivaju na ovom groblju, i to bračni drugovi, srodnici po krvi u prvoj liniji zaključno sa četvrtim stepenom srodstva, kao i bračni drugovi ovih lica su mogli biti sahranjeni na Almaškom groblju.

Vidi jošUredi

ReferenceUredi

  1. 1,0 1,1 1,2 „ALMAŠKO GROBLJE”. Lisje Novi Sad. JKP Lisje Novi Sad. Arhivirano iz originala na datum 29. 03. 2017. Pristupljeno 1. 3. 2017. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Obrknežev, Radmila (decembar 2009). STUDIJA ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE KOMUNALNI OBJEKTI I POVRŠINE NA PODRUČJU NOVOG SADA (PDF). Novi Sad: Javno preduzeće "Urbanizam". Pristupljeno 2. 3. 2017. 
  3. 3,0 3,1 3,2 „Groblja van upotrebe”. Spomenici kulture u Srbiji. Nacionalnog centra za digitalizaciju. Pristupljeno 1. 3. 2017. 
  4. ^ „Almaško groblje ponovo na udaru vandala”. Beseda. Srpska Pravoslavna Crkva - Eparhija bačka. Arhivirano iz originala na datum 03. 03. 2017. Pristupljeno 2. 3. 2017. 
  5. 5,0 5,1 „Trideset nadgrobnih spomenika sa grobnim mestima istaknutih političkih, kulturnih i javnih radnika, na Almaškom groblju u Novom Sadu, O.Nov”. Spomenici kulture u Srbiji. Nacionalnog centra za digitalizaciju. Pristupljeno 1. 3. 2017. 
  6. ^ Simić 2009
  7. ^ Stojaković, Gordana; Kresoja, Svetlana (2014). Ženska imena Novog Sada (PDF). Novi Sad: Turistička organizacija Novog Sada. ISBN 978-86-88855-11-2. Arhivirano iz originala (PDF) na datum 02. 03. 2017. Pristupljeno 19. 1. 2017. COBISS.SR 294407943

LiteraturaUredi

Спољашње везеUredi