Otvorite glavni meni

Resavska škola postojala je tokom prve polovine 15. veka i radila je u okviru Manastira Manasije, koji je podigao despot Stefan Lazarević, kao svoju zadužbinu. U njoj su se okupljali učeni monasi pisci, prevodioci, književnici, prepisivači koji su ukrašavali rukopise i knjige, zbog čega je manastir predstavljao simbol duhovnosti i prosvećenosti tokom nekoliko narednih vekova. Jedan od glavnih saradnika Resavske škole bio je Konstantin Filosof. Po pravilima ove škole radilo se u Ljubostinji, Hilandaru, Pećkoj patrijaršiji, Dečanima, a uticaj se osećao i u Makedoniji, Bugarskoj, Rumuniji i Rusiji.

Uprkos značaju i uticajima Resavske škole, danas je nažalost u društvu raširen izraz „resavska škola“, koji ima potpuno drugačije značenje.

IstorijaUredi

 
Trpezarija Manasije u obnovi[1]

Trpezarija je jedna od najvećih građevina te vrste u Srbiji onog vremena sa dimenzijama 31,60 m x 16,88 m.[2] Njena specifičnost se sastoji u tome što je izgrađena kao slobodno-stojeći objekat, nevezan za ogradni zid.[3] Imala je prizemlje, sprat, drvene tremove sa oba podužna zida i krov na dve vode. U prizemlju, ukopanom 1 m u zemlju, na istočnoj strani izvedena je polukružna apsida, a jedna nešto plića apsida vidljiva je i na spratu ali na južnoj strani. Ukupna korisna površina objekta bila je oko 1.000 m2, pa se smatra da je građevina imala funkciju trpezarije samo u prizemlju, dok su na spratu bili skriptorijum i biblioteka.[4] Mogla je da primi čak nekoliko stotina ljudi.[3]

U prvoj polovini 15. veka, za vreme Stefana Lazarevića, Srbija se kao država obnovila i ekonomski znatno ojačala. Stefan je dobio titulu despota posle uspešnog učešća u bici kod Angore 1402. godine od Vizantinaca u Carigradu. Srbija nije više bila u vazalskom položaju prema Turcima.[5] Istovremeno, dolazi do procvata kulture i umetnosti.[6] Stefan je uzeo Beograd za prestonicu Srbije.[5] Posle obnove Beograda, Stefan je svu svoju pažnju posvetio podizanju manastira Resave (1407—1418).[2] Dugo zidanje manastira moglo bi se objasniti kao rezultat nestabilnih odnosima sa Turcima, zbog čega je zidanje povremeno prekidano.[7]

Stefan je u svojoj zadužbini, gotovo odmah po osnivanju, započeo da organizuje školu — centar za prevođenje i prepisivanje knjiga.[6] U njemu je okupio veliki broj vrednih kaluđera, koji su se tu bavili prepisivanjem, ispravljanjem starijih rukopisa i prevođenjem novijih književnih dela. Na njegov poziv su dolazili učeni kaluđeri sa Svete gore da prevode dela sa grčkog jezika.[8] Tu su radili učeni kaluđeri, pisci, prevodioci, književnici, prepisivači, koji su ukrašavali rukopise i knjige.[5] Kada je pala bugarska carevina (1393—6) veliki broj bugarskih kaluđera i književnika prešao je u Srbiju, a sa njima i ideje Trnovske škole o reformiciji pravopisa.[8] Jedan od glavnih rukovodilaca Resavske škole bio je Konstantin Filosof, bugarski emigrant Jevtimijeve škole u Trnovu,[9] a kasnije i Grigorije Camblak.[7]

Konstantin Filozof je izradio pravila novog pravopisa, zapletena, udešena po grčkim gramatičkim spisima, sa vrlo mnogo učenog i nepotrebnog balasta, ali i sa izvesnim podignutim kritičkim merilom. Spisi popravljeni po načelima i u duhu ove škole brzo su postali veoma cenjeni,[9] a Manasija veliki duhovni i prosvetni centar despotovine i vekovima bila simbol prosvećenosti[5], ostavljajući veliki uticaj na naše pisare 16. i 17. veka.[9]

Pored prevoda i prepisa u Resavi, od originalnih radova, napisano je Žitije despota Stefana Lazarevića od Kostantina Filozofa.[7]

Stefan LazarevićUredi

Sam Stefan bio je veoma obrazovan, dosta je čitao, a bavio se i pisanjem. Poznata su njegova dela Slovo ljubve[5] (1409), Dušepoležnoje spasenije i Mudrost i proročenstvije.[7] Veruje se da je on autor Natpisa na mramornom stubu na Kosovu (1404), napisao je poetsko pismo mlađem bratu Vuku („Lazarevicu“) verovatno upućeno kao poziv na pomirenje i autor je Zakona o rudniku Novo Brdo (1412).[6]

Zbog njegove velike naklonosti knjizi prozvan je „vtorim Manaskjem“ upoređujući ga sa vizantijskim letopiscem Konstantinom Manasijem iz 12. veka. Despot se upoređuje sa njim po lepom i nadahnutom pričanju i misli se da je i njegov manastir prvobitna Resava zbog toga docnije prozvan Manasija.[2][7]

BibliotekaUredi

Despot Stefan je u manastiru imao veliku biblioteku,[7] sa preko 20.000 knjiga u rukopisu. Na njegov zahtev u Ljubostinjskoj pustinji, muška monaška naseobina, oko manastira Ljubostinje je preveden Stari zavet i Zonara.[10] Igumana Lesjamskog manastira Venedikta slao je u Svetu goru da mu prevede „Šestodnev Jovana Zlatoustog“. Od knjiga ove biblioteke danas se u Manasiji čuva jedan deo i deo drugog rukopisa, dok se u Svetoj gori u manastiru Kostomonitu nalazi Teofilovo tumačenje jevanđelja, a jedan broj ovih rukopisa dospeo je i u Rusiju, gde se i sada čuva. U Odesi se nalazi jedan rukopis iz 1420. god. U našoj zemlji ovih rukopisa ima u Pećkoj Patrijaršiji i Patrijaršiji srpske pravoslavne crkve u Beogradu, a veruje se i u još nekim manastirima.[traži se izvor] Od knjiga njegove biblioteke i danas se čuva u Svetoj gori u manastiru Kastomonitu Teofilaktovo tumačenje jevanđela. U biblioteci Pećke patrijaršije i danas se nalazi jedan broj knjiga iz Resavske škole, koje datiraju iz 15. veka.[7]

Propast ResaveUredi

U vreme turskih osvajanja manastir Resava delio je sudbinu čitave srpske Despotovine.[2] Književna aktivnost manastira ometena je najezdom Turaka i propašću despotovine. Turci su 1. avgusta 1438. godine zauzeli utvrđenu Resavu i na veoma svirep način se obračunali sa braniocima. Tada su po prvi put opljačkali manastir i zapalili Resavsku biblioteku. I ako su Mađari u međuvremnu vodili rat sa Turcima, posle čega je sklopljen mir.[7] utvrđenje u manastiru konačno je palo u turske ruke maja 1458. godine[2].

Jedan deo kaluđera povukao se sa poslednjim Brankovićima u Srem i nastavio je tu akciju u fruškogorskim manastirima (npr. u Krušedolu), drugi je otišao u Vlašku, a zatim u Rusiju, ponevši sa sobom pravopisna pravila i spise Konstantina Filosofa, dok se najmanji deo okupio u Južnoj Srbiji, u Pećkoj patrijaršije i Dečanima.[7]

Turci su u tvrđavu smestili posadu, a manastir pretvorili u džamiju. 24. jula 1689. godine, austrijska vojska je uz pomoć Srba zauzela Resavu. U periodu od 1718—1739. godine, Resava je bila u austrijskoj vlasti. U tvrđavi je stanovao jedan austrijski kapetan sa vojnicima. Za vreme austrijske uprave u manastiru je radila škola za sveštenike.[7]

Uticaji, značaj i širenjeUredi

Prepisi i prevodi Resavske škole smatraju se uzornima, po kojima se do 18. veka merio kvalitet rukopisa. Po resavskim pravilima radilo se u Ljubostinji, Hilandaru. Uticaj Resavske škole išao je duboko u Makedoniju, Bugarsku,[8] Rumuniju i Rusiju.[5][8]

Iguman manastira Dečani, Grigorije Camblak, postao je kasnije kijevski mitropolit. Poznat je tada bio i srpski monah Pahomije Logofet, koji se u Rusiji proslavio kao pisac žitija.[5]

Zahvaljujući radu i uticaju Resavske škole srpski narod je sačuvao svoj jezik.[traži se izvor] Matična biblioteka u Despotovcu i Narodna biblioteka Srbije rade na otvaranju stalne izložbe rukopisa u prostorima manastira Manasije. U tom cilju pripremljeni su određeni broj snimaka i fotokopije rukopisa u prirodnoj boji i veličini.

Resavski fontUredi

Na osnovu rukopisa čuvene Resavske prepisivačke škole, koji se danas nalaze u različitim zbirkama širom sveta, u okviru radionice Resavske tipografske škole, na čelu sa Oliverom Stojadinović napravljeno je nekoliko digitalnih tipografskih pisama — fontova. U radu radionice učestvovali su studenti Fakulteta primenjenih umetnosti Univerziteta umetnosti u Beogradu, kao i gosti sa Akademije za likovnu umetnost i oblikovanje u Ljubljani. Ovi fontovi namenjeni su svim korisnicima ćirilice na računarima i mogu besplatno da se preuzmu.[11][12][13]

Žargonska upotreba izrazaUredi

Resavska škola u slengu simbolično se koristi za radnje kao što su prepisivanje, kopiranje, ponavljanje, varanje ili falsifikovanje tuđeg rada ili ideje, u celosti ili delovima, bez ulaganja posebnog truda ili razumevanja, pre čemu se ukazuje na neoriginalnost, bezvrednost, pa čak i štetnost tako dobijenih rezultata, pošto se podrazumeva da je kopija lošija od originala. Njegova upotreba sreće se u mnogim oblastima života i rada: u prosveti, pri prepisivanju zadataka, na ispitima[14], u izradi naučnih i drugih stručnih radova[traži se izvor], u sudstvu prilikom prepisivanja presuda u ponovljenim postupcima[traži se izvor], u zakonodavstvu zbog donošenja novih zakona, bukvalinim prevođenjem zakona Evropske unije, pri čemu se ne razmišlja o načinu njihovog praktičnog sprovođenja[15], u politici, pri ponavljanju predizbornih[16] i drugih teško ispunjivih obećanja[17], u bilo kojoj drugoj profesiji, čak i prilikom polaganja stručnih ispita[18], pri čemu se na nedozvoljen način prisvojen rezultat tuđeg rada, sasvim nezaslužno nagrađuje. Zbog lakoće kopiranja različitih sadržaja u celini ili delovima, sa jednog na drugo mesto, bez ikakve dodatne obrade i nenaovođenja originalnog izvora, prisustvo „Resavske škole“ je veoma uočljivo na mnogim internet stranicama, naročito onim sa velikim brojem korisnika i/ili posetilaca.

ReferenceUredi

  1. ^ Vaseljenska: Manasiju zidali 12, a obnavljamo je 22 godine, Mondo, 7. 9. 2011.[mrtva veza], Pristupljeno 15. 12. 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Časopis Društva Sv. Sava br. 15: Beograd i Manasija -dve najvažnije zaostavštine despota Stefana Lazarevića, Gordana Jovanović, Čigoja, Beograd (2011), Pristupljeno 8. 4. 2013.[mrtva veza]
  3. 3,0 3,1 Politika: Misterija trpezarije u Manasiji, Milica Dimitrijević, 14. 4. 2012., Pristupljeno 15. 12. 2012.
  4. ^ Pravoslavna Srbija: Manasija, Pristupljeno 15. 12. 2012.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Svetoslavlje: Kratak pregled srpske crkve kroz istoriju, Protojerej dr Radomir Popović Arhivirano na sajtu Wayback Machine (novembar 5, 2012) (na jeziku: engleski), Pristupljeno 14. 12. 2012.
  6. 6,0 6,1 6,2 Resavac: Stefan Despot Lazarević, Resavska škola, Pristupljeno 14. 12. 2012.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 Na obroncima Beljanice, Damnjan Popović, Novinsko preduzeće „Dnevnik“, Novi Sad (1969)
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Svetosavlje: Pregled istorije hrišćanske crkve, Srpska crkva, Grigorije Mikić Arhivirano na sajtu Wayback Machine (novembar 5, 2012) (na jeziku: engleski), Pristupljeno 14. 12. 2012.
  9. 9,0 9,1 9,2 Istorijski leksikon, Vladimir Ćorović. Beograd: 2006. ISBN 978-86-379-0984-2. str. 149. .
  10. ^ Bogoslovija Svetog Jovana Zlatoustog u Kragujevcu: Sinaiti i njihov značaj u životu Srbije XIV i XV veka, Amfilohije Radović, Manastir Ravanica 1381-1981, Spomenica o šestoj stogodišnjici, Beograd 1981, Pristupljeno 15. 12. 2012.
  11. ^ Mikser: Olivera Stojadinović Arhivirano na sajtu Wayback Machine (mart 6, 2016) (na jeziku: engleski), Pristupljeno 15. 12. 2012.
  12. ^ Univerzizet umetnosti u Beogradu: Resavska tipografska škola, Pristupljeno 15. 12. 2012.
  13. ^ Tipometar: Ćirilice na poklon, Pristupljeno 15. 12. 2012.
  14. ^ Vranjske novine br. 792: Resavska škola, Nikola Lazić, 26. aprli 2012, Pristupljeno 15. 12. 2012.
  15. ^ Politika: Resavska škola, Bojan Bilbija, 24. 11. 2011., Pristupljeno 14. 12. 2012.
  16. ^ Mondo: Janšina resavska škola, (Tanjug) 21. 6. 2008., Pristupljeno 15. 12. 2012.
  17. ^ Danas: Resavska škola, 22. 12. 2010., Pristupljeno 15. 12. 2012.
  18. ^ Mondo, „Resavska škola“ u FBI, Srna, 27. 9. 2010., Pristupljeno 14. 12. 2012.