Crkva Svetog Ahilija u Arilju

Za crkvu posvećenu istom svecu u Prespi, pogledajte članak crkva Svetog Ahilija.

Crkva Svetog Ahilija je smeštena na uzvišenju u središtu današnjeg Arilja i zadužbina je kralja Dragutina (kralj Srbije 12761282, kralj Srema 1282—1316) sa kraja XIII veka. Ima osnovu jednobrodne građevine sa narteksom i egzonarteksom, a podignuta je u Raškom stilu, u kome jedinstvena po svojim vitkim, izduženim proprocijama i fasadama raščlanjenim pilastrima i slepim arkadama[1]. Izrada freskopisa je završena 1296. godine i izrađen je tradicijama monumentalnog stila srpskog freskoslikarstva XIII veka, a u njemu se ističu portreti samog Dragutina, zatim njegove supruge Kataline i njihovih sinova (Urošic i Vladislav), kao i njegovog brata, kralja Milutina (1282—1321). Manastir je postojao i pre Dragutinovog doba, a u njemu je od 1219. godine[2] bilo sedište moravičkih episkopa i potonjih mitropolita, koji su se ponekad nazivali i ariljskim. Sam lokalitet je možda kao manastir postojao još od doba cara Samuila (976—1014), koji je svetom Ahiliju podigao veliki manastir u svojoj prestonici Prespi. Manastir je bio arhijerejsko sedište i 1433. godine, a 1650. godine se pominje kao zapusteo. Krajem XIX veka u crkvi se nalazio prazan grob svetog Ahilija, a srpski rodoslovi navode da je u njoj bio sahranjen i Dragutinov sin Urošic, iz čijih moštiju je teklo miro[2].

Crkva Svetog Ahilija
Arilje church.jpg
Pogled na crkvu Svetog Ahilija
Opšte informacije
MestoArilje
OpštinaOpština Arilje
Država Srbija
Vrsta spomenikautvrđeni manastir (danas crkva)
Vreme nastankaXIII vek
Tip kulturnog dobraSpomenik kulture od izuzetnog značaja
VlasnikRepublika Srbija

Konzervatorski radovi na crkvi su okončani 1996. godine, a sama građevina se nalazi pod zaštitom Republike Srbije, kao spomenik kulture od izuzetnog značaja[3][1].

GrađevinaUredi

Crkva svetog Ahilija je podignuta na ostacima manastirske crkve u kojoj je bilo sedište Moravičke eparhije od 1219. godine. Crkva ima osnovu jednobrodne građevine, nad kojom se uzdiže kupola, sa narteksom i nešto kasnije dograđenim egzonarteks, tako po osnovi odgovara crkvama Raškog stila, razvijene osnove. Oltarski deo joj je trodelan, pevnice imaju pravougaonu osnovu, a pojedina arhitektonska rešenja je čine jedinstvenom među crkvama Raškog stila. Sama kupola ima šest prozora, što je redak slučaj kod srpskih crkava[4].

SlikarstvoUredi

 
Ktitorski portret kralja Dragutina

Prema natpisu očuvanom u crkvi, njen živopis je završen 1296. godine i nadovezuje se na tzv. zlatni vek srpskog slikarstva, koji svoj vrhunac dostiže slikarstvom Sopoćana (1263—1268). Danas je u delimično očuvan, najviše u narteksu, u nešto manjoj meri u naosu, dok su u egzonarteksu očuvani samo mali fragmenti.

U prvoj zoni freskopisa u naosu prikazani su, u stojećem položaju, sveci iz dinastije Nemanjića sa srpskim episkopima i arhiepiskopima, kao svojevrsna potvrda jedinstva države i crkve u Nemanjićkoj Srbiji[1]. Iznad njih su prikazane scene iz života Presvete Bogorodice, Veliki praznici i Hristova stradanja. Đakonikon je ukrašen prizorima iz života svetog Nikole, dok su u apsidi predstavljene evharističke teme.

Ktitorski portret kralja Dragutina sa modelom crkve, nalazi se u donjoj zoni narteksa. U istom nivou se nalaze i portreti njegovog brata, supruge i sinova, dok su iznad njih prikazani vaseljenski sabori i teme iz Starog zaveta.

Vidi jošUredi


ReferenceUredi

  1. 1,0 1,1 1,2 Crkva Sv. Ahilija — Spomenici kulture u Srbiji”. SANU (na jeziku: srpski). 
  2. 2,0 2,1 Marković, Vasilije (1920). Pravoslavno monaštvo i manastiri u srednjovekovnoj Srbiji (I izd.). Sremski Karlovci. 
  3. ^ „Spomenici kulture od izuzetnog značaja“ Arhivirano na sajtu Wayback Machine (15. oktobar 2008) (Ministarstvo kulture Republike Srbije) (jezik: srpski)
  4. ^ Deroko, Aleksandar (1985). Monumentalna i dekorativna arhitektura u srednjovekovnoj Srbiji (treće dopunjeno izdanje). Beograd. 

LiteraturaUredi

Spoljašnje vezeUredi