Pravoslavlje

огранак хришћанства
Ne poistovećivati sa Ortodoksija.

Pravoslavlje (kalk iz grčke riječi ὀρθοδοξία [orthodoksía] — ortodoksija, koja dolazi od ὀρθός [orthós] — ortos — „ispravno“ ili „pravilno“ i δόξα [dóksa] — doksa — „učenje, mišljenje“ ili „slava“) predstavlja hrišćanstvo u svom izvornom i pravovernom obliku. Pojam pravoslavlja se odnosi na celokupno pravoverno hrišćanstvo, koje počiva na Svetom pismu i Svetom predanju, odnosno na apostolskoj vjeri i odlukama sedam vaseljenskih sabora. Pravoslavni hrišćani ispovedaju izvorni Nikejsko-carigradski simbol vjere. Pravoslavlje je oličeno u postojanju Pravoslavne crkve, pod kojom se podrazumijeva zajednica autokefalnih pomjesnih crkava, koje su u punom međusobnom jedinstvu. Pravoslavna crkva se smatra jedinstvenom, svetom, sabornom i apostolskom crkvom, koju je osnovao Isus Hristos u Jerusalimu i koja je nakon Vaskrsenja i Vaznesenja Gospodnjeg primila blagodat Duha svetoga na dan Pedesetnice.[1][2][3]

Pravoslavlje u svijetu

Pravoslavna crkvaUredi

 
Vaseljenski patrijarh Vartolomej I, poglavar Carigradske patrijaršije i „prvi među jednakim“ poglavarima pomesnih pravoslavnih crkava
Detaljnije: Pravoslavna crkva

Pravoslavna crkva sastoji se iz pomjesnih crkavaautokefalnih i autonomnih crkva.

Autokefalna crkva je samostalna pomjesna crkva, administrativno i kanonski potpuno nezavisna od drugih pomjesnih crkava. Autonomna crkva je zavisna pomjesna crkva, ima teritorijalnu i administrativnu nezavisnost, ali se nalazi u sastavu neke autokefalne crkve.

Sve one se nalaze u jedinstvenom kanonskom i liturgijskom zajedništvu.

RasprostranjenostUredi

Pravoslavlje je drugi po brojnosti ogranak hrišćanstva, odmah nakon katolicizma. Procjenjuje se da ima ukupno oko 300 miliona pravoslavnih vjernika u cijelom svijetu.

Pravoslavlje je tradicionalno rasprostranjeno na Balkanu — među Srbima, Grcima, Crnogorcima, Bugarima, Makedoncima, Rumunima i dijelu Albanaca. U istočnoj Evropi je rasprostranjeno najviše među istočnoslovenskim narodima (Rusima, Ukrajincima i Bjelorusima), a takođe i među Moldavcima, Gagauzima, Gruzinima, Abhazima i Osetima. Pored Rusa, pravoslavlje je zastupljeno i kod drugih naroda koji žive u Rusiji.

U savremenom svijetu, u zemlje s većinskim pravoslavnom stanovništvom mogu se ubrojati:

Pravoslavlje je u većem broju zastupljeno i u Bosni i Hercegovini (36%) i Kazahstanu (40%). Osim toga, zastupljeno je još i u Finskoj, Estoniji (14%), Letoniji (9%), Litvaniji (4%), Kirgistanu i Albaniji (25%). Pravoslavni vjernici takođe čine većinu stanovništva u faktički nezavisnim međunarodno nepriznatim državama Abhaziji, Južnoj Osetiji i Pridnjestrovlju.

U okviru Bosne i Hercegovine pravoslavni vjernici čine većinu stanovnika Republike Srpske i najveći dio stanovnika Distrikta Brčko, dok u Kazahstanu pravoslavni vjernici čine većinu u oblastima Kustanaj i Severni Kazahstan.

Manje grupe pravoslavnih vjernika žive u Poljskoj, Slovačkoj, Mađarskoj, Turskoj i Azerbejdžanu.

Pravoslavnima se još nazivaju i drevnoistočne crkve, koje ispovijedaju dogmate samo prva tri vaseljenska sabora. Vjernici ovih crkava čine većinu stanovništva u sljedećim državama:

Vernici drevnoistočnih crkvi takođe čine većinu stanovništva u faktički nezavisnoj međunarodno nepriznatoj državi Nagorno-Karabah (Arcah).

UčenjeUredi

Simbol vjereUredi

Osnovna učenja Pravoslavne crkve su iznijeta u Nikejsko-carigradskom simbolu vjere koji je usvojen na vaseljenskim saborima u prvim vijekovima hrišćanstva. Oni su bili obavezujući za cijelu Crkvu, sve do Velikog raskola (1054).

Vjerujem u jednoga Boga Oca, Svedržitelja, Tvorca neba i zemlje i svega vidljivog i nevidljivog.
I u jednoga Gospoda Isusa Hrista, Sina Božijeg, Jedinorodnog, od Oca rođenog pre svih vijekova; Svjetlost od Svjetlosti, Boga istinitog od Boga istinitog; rođenog, a ne stvorenog, jednosuštnog Ocu, kroz Koga je sve postalo;
Koji je radi nas ljudi i radi našeg spasenja sišao s nebesa, i ovaplotio se od Duha Svetoga i Marije Djeve, i postao čovek;
I Koji je raspet za nas u vrijeme Pontija Pilata, i stradao i bio pogreben;
I Koji je vaskrsao u treći dan, po Pismu;
I Koji se vazneo na nebesa i sjedi sa desne strane Oca;
I Koji će opet doći sa slavom, da sudi živima i mrtvima, Njegovom carstvu neće biti kraja.
I u Duha Svetoga, Gospoda, Životvornoga, Koji od Oca ishodi, Koji se sa Ocem i Sinom zajedno poštuje i zajedno slavi, Koji je govorio kroz proroke.
U jednu, svetu, sabornu i apostolsku Crkvu.
Ispovijedam jedno Krštenje za oproštenje grijehova.
Čekam vaskrsenje mrtvih.
I život budućega vijeka.
Amin.

Svete tajneUredi

Detaljnije: Svete tajne
 
Srpski pravoslavni krst

Svete tajne su hrišćanski obredi, i u pravoslavlju to su:

Sveta tajna, svaka za sebe, stavlja pečat na zajednicu Boga i čovjeka. Svete tajne krštenje, pomazanje i sveštenstvo se ne mogu ponoviti, dok se ostale tajne ponavljaju.

Hrišćanski životUredi

 
Pravoslavna vjernica u Kijevsko-pečerskoj lavri. Žene za vrijeme posjete crkvi (manastiru) glavu pokriju maramom.
 
Paljenje svijeće, jedan od simbola pravoslavlja.

Najznačajniji aspekti pravoslavnog hrišćanskog života jesu post, molitva, ispovest, liturgija i pričešće. I post i molitva imaju za cilj da čovjeku pomognu da lakše savlada sve teškoće koje pred njega dolaze i da zasluži Carstvo nebesko.

Značajna odlika Crkve jesu sveci koji su svojim životom i djelima doprinijeli mnogo dobrobiti Crkve. Oni su još ovdje na zemlji svojim usavršavanjem u hrišćanskim vrlinama postali bliski Bogu i zaslužili život vječni i Carstvo nebesko. Mnogi od ovih svetitelja su još za života činili čuda, iscjeljivali teške bolesnike i mnoge utješili i na ispravan put izveli. Neki su i poslije smrti činili čuda preko svojih netruležnih moštiju. Čuda svetaca su jedan od mnogih dokaza istinitosti Pravoslavlja.

Najvažnija uloga pravoslavnih hramova je da služe kao mjesto gdje živa Crkva — vjernici, uznose Bogu svoje molitve, a najvažniji dio crkvenog života jeste Sveta liturgija tj. bogosluženje, koje se služi nedjeljom i drugim praznicima u hramovima. Osim liturgije, vrše se jutarnje i večernje molitve, časovi i bdenija, koja ujedno imaju poučni karakter — katiheza. Liturgiju služi sveštenik sa prisutnim vjernim narodom, a uz pomoć pijevnice koja nije neophodna ako narod zna da odgovara na liturgiji. Tako okupljeni na zajedničku molitvu i blagodarenje Gospodu, sveštenoslužitelj i vjerni narod – osenjeni mističnim dejstvom Duha Svetog – predstavljaju istinsku Crkvu Hristovu.

Najveći značaj u životu pravoslavnih imaju Božićna i Vaskršnja liturgija, kao i svi drugi praznici vezani za život Isusa Hrista. Posebno je značajno bogosluženje na Veliku subotu na njegovom Svetom Grobu u Jerusalimu, tokom kojeg se čudesno pojavljuje Blagodatni oganj (grč. Ἄγιον Φῶς) koji predstavlja vidljivu projavu Duha Svetoga i potvrdu vaskrsenja Isusa Hrista. Blagodatni oganj se „priziva“ nakon što se prethodno provjeri da u hramu ne postoje bilo kakva zapaljiva sredstva. Nakon priziva Duha Svetoga jerusalimski patrijarh prima oganj na svoju svijeću i predaje ga prisutnima. Vjernici tvrde da oganj pri dodiru ne stvara opekotine, niti osjećaj visoke temperature.

Najznačajnije djelo na kojem se zasniva liturgija jeste Biblija koje čini Stari i Novi zavjet, kao i Sveto predanje. Za pravoslavlje je posebno značajan Novi zavjet koji predstavlja život i učenje Gospoda Isusa Hrista.

Pravoslavlje se izražava kroz sabornost, tj. kroz iskustvo Crkve, budući da je istinita zajednica u Duhu Svetom. Zasniva se na poštovanju Gospoda Isusa Hrista i njegovog učenja, Bogorodice i Svetih Otaca. Sveti Oci za Pravoslavlje predstavljaju samolitvenike i uopšte pomoćnike u čovjekovom opštenju sa Bogom; a ikone u pravoslavlju predstavljaju mjesto blagodatnog prisustva, prozore ka nebesima. Poštovanje svetih ikona zasniva se ne samo na samoj sadržini nego i na vjeri u blagodatno prisustvo te sadržine.

Bogosluženje u Pravoslavlju je veoma obimno i složeno, a karakterišu ga u prvom redu tri osnovne crte:

  • U Pravoslavnom bogosluženju s najvišom hrišćanskom nadahnutošću sjedinjeno je najdragocjenije nasljeđe antike sa duhovnim viđenjem ljepote ovoga svijeta.
  • Pravoslavlje odlikuje religijski realizam. Pravoslavno bogosluženje sadrži uspomenu na sve Crkvene događaje.
  • Karakteristična crta Pravoslavlja jeste kosmizam. Pravoslavlje je okrenuto ne samo ljudskoj duši nego i čitavoj tvorevini.

Osim toga, Pravoslavlje prati mističko iskustvo koje pretpostavlja iskorak iz sebe i duhovni dodir sa božanskim svijetom, naročito u Svetoj Tajni Evharistije, koja je vrhunac Pravoslavne religioznosti. Najzad, Pravoslavlje ne poznaje moral koji bi se mogao izdvojiti i tretirati kao posebna filozofska oblast. Pravoslavlje moral izvodi iz dogmatike, tako da je moral praktična primena dogmata, tj. način spasavanja čovjekove duše.

SveštenstvoUredi

Sveštenici, odnosno pripadnici klera, mogu biti samo muškarci. Postoje dvije vrste sveštenstva: bijelo (hramovni sveštenici) i crno sveštenstvo (monaštvo). Sveštenstvo se dijeli u tri stepena: đakonski, prezviterski i episkopski.

Episkop može da vrši sve svete tajne osim da postavlja drugog episkopa, za to su potrebna dva ili više episkopa, a imenuje ga sabor episkopa. Sveštenik može da vrši skoro sve svete tajne, osim što ne može da rukopolaže druge sveštenike, uloga đakona je da pomaže svešteniku i episkopu.

Celibat je obavezan samo za monaštvo, uključujući i episkopat.

ZanimljivostiUredi

U Dalmaciji je postojala drevna narodna oznaka za pravoslavce. Zvali su ih stare ruke, što dolazi od njihovog zadržavanja starog obreda (pravovernog).[4] Katolici su upražnjavali "novi zakon" (obred).

Vidi jošUredi

ReferenceUredi

LiteraturaUredi

Spoljašnje vezeUredi